Bugün Konya Havzası’nda yüzlerce aktif ve potansiyel obruk alanı bulunuyor. Ancak asıl tehlike görünen çöküntüler değil; yeraltında sessizce büyüyen boşluklar.

Bu obruklar neden oluyor?

Konya Ovası, kalın kireçtaşı (karstik) kayaçlardan oluşan bir yeraltı sistemine sahip. Bu tür kayaçlar:

• Suda kolay çözünür

• Zamanla yeraltında mağara, boşluk ve kanallar oluşturur

Normal koşullarda bu boşluklar yeraltı suyu ile dolu olduğu için üstteki zemini taşır.
Ancak Konya’da son 30 yılda:

• Yeraltı suyu seviyesi 30–70 metre düştü

• Binlerce kaçak ve derin kuyu açıldı

• Tarımsal sulama patlama yaşadı

Sonuç:
Su çekilince boşluklar desteksiz kaldı ve üstteki toprak aniden çöktü.

Obruk bir “çukur” değil, yeraltı yapısının çökmesiyle oluşan jeolojik bir yıkımdır.

Konya neden Türkiye’de birinci?

Çünkü üç risk aynı yerde birleşiyor:

Bu üçlü kombinasyon dünyada sadece birkaç bölgede var:
Çin, İran, ABD (Florida) ve Türkiye’de Konya.

Asıl tehlike görünmeyen obruklar

Bugün Konya’da görülen her obruğun arkasında, yer altında 10–50 kat daha büyük boşluk sistemleri bulunuyor.

Yani gerçek risk:

“Çöken yer değil, henüz çökmemiş olan yer.”

Bu boşluklar:

• Tarlaların altında

• Yolların altında

• Sulama kanallarının altında

• Hatta bazı yerleşimlerin altında

bulunuyor.

Bu da demek oluyor ki Konya’da obruk riski artık lokal değil, bölgesel bir jeoteknik tehdit.

Şehir merkezine yaklaşması ne anlama geliyor?

Yeni obrukların Konya kent merkezine 30 km mesafede görülmesi kritik bir eşik:

Bu şu demek:

• Obruklar artık yalnızca Karapınar çölünde değil

• Havzanın tamamında yayılıyor

Yeraltı suyu konisi büyüdükçe, risk halkası şehir yönüne ilerliyor.

Bu durum, ileride:

• Yol çökmesi

• Altyapı kırılması

• Sanayi bölgelerinde zemin kaybı

• Tarım alanlarının tamamen kullanılamaz hale gelmesi

gibi zincirleme etkiler yaratabilir.

Bu bir doğa olayı mı, insan hatası mı?

Bilimsel olarak cevap net:

Obruklar doğal süreçtir, ama bu hızla oluşmaları insan kaynaklıdır.

Doğada bu boşlukların çökmesi yüzlerce yılda olurken, Konya’da bunu 20–30 yıla sıkıştıran şey:

• Kontrolsüz kuyular

• Su kotasız tarım

• Havza yönetimsizliği

Konya Ovası için saat işliyor

Eğer:

• Yeraltı suyu çekimi sınırlandırılmazsa

• Su tüketen ürün deseni değişmezse

• Obruk risk haritaları zorunlu hale getirilmezse

Konya’da obruklar birkaç yıl içinde deprem gibi algılanan bir afete dönüşebilir.

Ama fark şu:
Deprem gelir geçer.
Obrukta ise zemin kalıcı olarak yok olur.

Konya’da Obruk Haritası: Hangi İlçeler Çökme Riski Altında?

Konya’daki obruklar rastgele oluşmuyor. Yüzeyde nerede çöktüyse, yeraltında da aynı desen devam ediyor. Yapılan jeolojik ve hidrojeolojik çalışmalar, Konya Havzası’nda obrukların belirli bir “risk kuşağı” üzerinde yoğunlaştığını gösteriyor.

Bu kuşak, yeraltı suyunun en çok çekildiği ve kireçtaşının en kalın olduğu alanları kapsıyor.

Birinci Derece Obruk Kuşağı

Bu bölgeler Konya’nın “epicentresi”dir.

Karapınar
Türkiye’deki obrukların yaklaşık yarısı bu ilçede bulunur.
Sebep:

• En kalın karstik kayaç

• En derin sulama kuyuları

• En yoğun mısır–pancar üretimi

Emirgazi
Karapınar’ın devamı olan bu bölgede, yüzeyden görünmeyen ama yeraltında hızla büyüyen boşluk sistemleri vardır.

Ayrancı – Ereğli hattı
Obruklar burada tarım alanlarından yerleşimlere doğru ilerlemektedir.

İkinci Derece Risk Alanları

Bu bölgelerde obruk sayısı az ama potansiyel yüksektir.

Çumra
Konya’nın tarımsal kalbi.
Yeraltı suyu düşüşü 50 metreyi aşmış alanlar vardır.

Altınekin
Yoğun kuyu açımı ve sulama nedeniyle zemin hızla boşalmaktadır.

Karatay kırsalı
Şehir merkezine yakın en kritik alanlardan biridir.

Şehir Merkezine Yaklaşan Tehlike

Son obrukların Konya merkeze 30 km mesafede oluşması şu anlama geliyor:

Obruk kuşağı artık kırsaldan kente ilerliyor.

Özellikle:

• Karatay doğusu

• Meram güneyi

• Çumra–Merkez bağlantı hattı

gelecek 10 yılın yüksek riskli zonu olarak kabul ediliyor.

Neden bazı yerler çöküyor, bazıları çökmeden duruyor?

Çünkü obruk için üç şart aynı anda gerekir:

1. Kalın kireçtaşı (karst)

2. Yeraltı suyu çekilmesi

3. Üzerinde yük (tarım, yapı, yol)

Bu üçü birleştiği yerde çökme kaçınılmazdır.

Konya’da kaç potansiyel obruk var?

Uzman tahminlerine göre:
Görünen obruk sayısı yüzlerce.
Ama yeraltındaki boşluklara bakıldığında, binlerce potansiyel çökme alanı bulunuyor.

Yani gerçek risk haritada görünen noktalar değil,
henüz çökmeden duran alanlar.

Ankara, Eskişehir Teknik, Afyon Kocatepe, Kocaeli üniversitelerinden 12 bilim insanının yer aldığı proje sonucunda beş kilometre derinlikte keşfedilen magma odalarının püskürme potansiyeli olduğu tespit edildi.

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi ve Proje Yürütücüsü Prof. Dr. Özgür Karaoğlu, 105 sensör istasyonu sayesinde bilim insanlarının yerin derinliklerinde magma rezervuarı olarak değerlendirilen devasa bir kütle bulduğu proje hakkında bilgi verdi. Karaoğlu, “Dramatik jeolojik geçmişe sahip Kula volkanik bölgesi yüzlerce yıldır sessiz ama bu sessizlik bazen aldatıcı olabilir. Bölgedeki son büyük patlama yaklaşık 4 bin 700 yıl önce meydana geldi. Yani jeolojik olarak neredeyse dün gibi. Hatta o kadar yeni ki atalarımız bu olaya bizzat tanıklık etti. Tanıklık eden insanların ayak izleri küller sayesinde ölümsüzleşti” dedi.

Karaoğlu, “80-90 km magma sistemini saptayabileceğimizi düşünürken, 5-25 km magma odalarını bulmamız bizim için sürpriz oldu. Yerin beş km altında sekiz magma odası bulduk ve bu odaların büyük bir magma rezervuarıyla birleştiklerini tespit ettik.  İnsanların ayaklarının altında, yani çok yakında volkanik bir tehlike mevcut” diye konuştu. Karaoğlu, “Burada yarı erimiş tonlarca magma tespit ettik. Elde ettiğimiz veriler sayesinde bölgenin uyumadığını aksine ne kadar aktif ve dinamik olduğunu gördük” ifadelerini kullandı.

“Bu proje nitelik anlamında Türkiye’de bir ilk” diyen Volkan Bilimci Karaoğlu, şunları söyledi: “Bu bulgular dünyadaki benzer bölgeleri anlamak için de yeni bir model oldu. Volkanik anlamda çalışmalar yapılıyor ama jeofizik ve jeoloji anlamında, birden fazla yöntemlerin kullanıldığı dünyaca önemli bir çalışmayı ortaya koyduk.”

Kula Salihli UNESCO Küresel Jeoparkı, Kula ve Salihli ilçelerinin bütününü kapsıyor. Yer kabuğu hareketlerinin sıklıkla görüldüğü bir bölgede bulunan Jeopark, 2 bin 320 kilometrekarelik sahada, parayı icat eden uygarlık olarak bilinen Lidyalılardan izler taşıyor. Türkiye’nin UNESCO tescilli ilk ve tek jeoparkı, bu özellikleriyle son dönemlerde bilim insanlarının yeni gözdesi haline geldi.

Projeyle volkanik arazideki ayak izlerinin sırrı da çözüldü. Tespitlere göre son volkanik aktivite 4 bin 700 yıl önce gerçekleşti ve küllerin üzerinde yürüyenlerin ayak izleri bugüne kadar geldi.

İngiltere’de Manchester Üniversitesi’nden araştırmacıların yürüttüğü çalışmada, yüksek çözünürlüklü 3 boyutlu sismik görüntüleme ve yüzlerce sondaj kuyusundan alınan örnekler kullanıldı. Elde edilen verilere göre, kilometrelerce genişliğe ulaşabilen bu devasa kum kütleleri, daha genç ve hafif tortuların içine batmış halde bulunuyor. Bu durum, normalde genç kayaların üstte, eski kayaların ise altta yer aldığı klasik jeolojik katman düzenine meydan okuyor.

Araştırma ekibinin lideri Prof. Mads Huuse, bu olağanüstü yapının milyonlarca yıl önce meydana gelen yer hareketleri, basınç değişimleri ya da depremler sonucu oluşmuş olabileceğini söyledi. Huuse, kumların sıvılaşarak aşağıya battığını, buna karşılık daha hafif ve mikroskobik fosillerle dolu çamurların yukarıya doğru yükseldiğini belirtti. Bilim insanları bu hafif yükselen yapılara da “floatit” adını verdi.

Keşif yalnızca jeoloji bilimi açısından değil, aynı zamanda enerji sektöründe de önemli bir potansiyel taşıyor. Bu tür yapılar, petrol ve doğal gaz rezervuarlarının yanı sıra karbon yakalama ve depolama projeleri için de kritik veriler sağlayabilir. Prof. Huuse, “Bu buluş, yeraltı rezervuarlarının ve sıvı geçiş yollarının değerlendirilme şeklini kökten değiştirebilir” dedi.

Dört gün süren yüz yüze eğitim programında; Türkiye’nin jeotermal potansiyeli, arama süreçleri, yapısal kontrol ve modelleme, kuyu yeri seçimi, kullanım alanları, reenjeksiyon, kaynak koruma, risk yönetimi ve geliştirilmiş jeotermal sistemlere dair başlıklar ele alınacak. Ayrıca, yasal mevzuat ve uygulamada karşılaşılan sorunlara yönelik bilgiler de katılımcılarla paylaşıldı.

TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası'ndan konuya ilişkin açıklama;

"Son günlerde Ege Denizinin güneyinde, Santorini Adasının açıklarında meydana gelen depremler tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde yoğun bir tartışma konusu olmuş ve özellikle güney ege kıyı kentlerimizde (Muğla, Aydın, İzmir) yaşayan insanlarımızın tedirgin olmasına neden olmuştur.

TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası konuyu “TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası Deprem Danışma Kurulu” öncülüğünde takip etmekte olup, bu güne kadar yaşanan depremler ve nedenleri hakkında kamuoyunu aydınlatma gereği duymuştur.

Ekte hazırlanan rapor kamuoyu aydınlatma amacıyla hazırlanmış olup, yaşanan gelişmeler odamız tarafından takip edilmekte ve olası gelişmeler ek bilgiler şeklinde kamuoyu ile paylaşılacaktır."

Ege Denizi (Santorini Adası) depremleri raporu için lütfen tıklayınız

Bu istasyon, APSCO Üye Devletlerinde kurulan dördüncü manyetometre olup, ilk üçü sırasıyla Mart 2023, Haziran 2023 ve Ağustos 2024 tarihlerinde Pakistan, Tayland ve Moğolistan'da kuruldu.

Kurulum çalışmaları AFAD, APSCO ve Chinese Academy of Sciences National Space Science Center (NSSC) tarafından oluşturulan ortak çalışma ekibi tarafından gerçekleştirildi.

APSCO Üye Devletlerinde, jeomanyetik alan verisi toplayan bir manyetometre ağı kurulması, APSCO Deprem Araştırma Projesinin 2. Fazının ana iş paketlerinden biri olan bu proje, "Uydu ve Yer Gözlemlerini Deprem Öncesi Öncül Sinyal için Entegre Etme" amacını gütmekte.

Kurulum tamamlandıktan sonra, NSSC tarafından AFAD’ın proje mühendislerine istasyonun işletimi ve bakımı konusunda toplantı gerçekleştirildi. APSCO Genel Müdürü Dr. Mohammad Ebrahimi Seyedabadi, projeyi kısaca tanıtarak, AFAD’ın manyetometre istasyonu kurulumuna verdiği destek için teşekkür etti.

AFAD Deprem ve Risk Azaltma Genel Müdürlüğü Deprem Dairesi Başkanı Prof. Dr. Aykut AKGÜN, proje kapsamında ulaşılan bu önemli dönüm noktasına değinerek gelecekteki manyetometre istasyonu kurulumları, bakımı ve işletimi için iletişimin devam edeceğini belirtti. Bolu Manyetometre istasyonu şu anda APSCO Geo-manyetometre Ağı'na bağlanmaya ve verilerini diğer Üye Devletlerle paylaşmaya hazır durumda.

Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Nurcan Meral Özel’i kabul eden Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı, "Depremle ilgili altyapı ve teknolojik donanımımızı sürekli geliştirmemiz gerekiyor" açıklamasını yaptı.

KKTC Meteoroloji Dairesi ile Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü'nün 1986 yılında imzalanan ilk protokol ile başlayan, 40 yıla yakın bir işbirliğinin bulunduğunu belirten Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Arıklı, iki kurum arasındaki ilişkilerin sürekli geliştiğini belirtti.

Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü ile imzalanan son protokol ile birlikte Meteoroloji Dairesi'nin sismoloji alanında teknik altyapısının geliştirildiğini aktaran Arıklı, "Son yaşanan acı tecrübe ile depremin ne kadar ciddiye alınması gereken bir doğa olayı olduğunu gördük. Bu nedenle deprem ile ilgili altyapı ve teknolojik donanım kapasitemizi sürekli geliştirmemiz gerekmektedir" dedi.

Bakan Arıklı, Meteoroloji Dairesi Sismoloji Bölümü ile Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü teknik elemanlarının son olarak Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde bulunan deprem ölçüm istasyonlarının bakımını yaptığını belirterek, her zaman verilen destek nedeniyle Prof. Dr. Özel'e teşekkür ederek iki kurum arasındaki yakın işbirliğinin daha da gelişerek devam etmesini diledi.

Konu ile ilgili olarak depremler ve heyelanlar arasındaki ilişkiyi şöyle açıklaya biliriz;

Depremler ve heyelanlar, jeolojik ve jeoteknik olaylar arasında çoğu zaman bir etkileşim bulunur. Bu doğal olaylar, yer kabuğundaki enerji birikimleri ve bu enerjinin ani serbest kalışı ile şekillenir. Depremlerin heyelanları tetiklediği çok sayıda bilimsel olay ve vaka incelemesi bulunmaktadır. Bu makalede, depremler ve heyelanlar arasındaki temel ilişkiler, neden-sonuç bağları ve bu durumun etkileri üzerinde durulacaktır.

Deprem ve Heyelan Mekanizmaları

Depremler, yer kabuğundaki fay hatları boyunca meydana gelen ani hareketlerle oluşur. Bu hareketler, yer kabuğunun çeşitli katmanlarındaki stresi dışarıya salar. Depremler sırasında oluşan sarsıntı, yerçekimi kuvvetlerinin etkisini artırır ve yerin çözülmüş veya zayıf tabakalarında kaymalara yol açabilir. Heyelanlar ise genellikle yer şekilleri, zemin yapısı, su varlığı ve yerçekimi kuvvetlerinin etkisiyle şekillenen yamaç hareketleridir.

Depremlerın heyelanlara neden olmasının temel mekanizmaları şu şekilde özetlenebilir:

1. Sarsıntı Etkisi: Deprem dalgaları, toprağın ve kayaçların stabilitesini bozar, bu da yamaçlarda ani kaymalara neden olabilir.

2. Poroelastik Basınç Değişikliği: Deprem, yeraltı su basıncını değiştirerek zemin stabilitesini zayıflatabilir.

3. Fay Aktivasyonu: Deprem sırasında oluşan fay hareketleri, zemin şartlarında ani değişikliklere ve dolayısıyla yamaç çökmelerine yol açabilir.

Deprem-Heyelan İlişkisini Etkileyen Faktörler

Depremlerin heyelan tetikleme kapasitesi, birçok faktöre bağlıdır:

1. Depremin Büyüklüğü: Daha büyük depremler, daha fazla enerji salarak geniş alanlarda heyelanlara neden olabilir.

2. Sarsıntı Sürekliliği: Uzun süreli sarsıntılar, zeminin dayanımını çok daha hızlı şekilde azaltabilir.

3. Yerel Jeoloji ve Topografya: Zemin türü, kayç yapısı ve yamaç eğimi gibi yerel koşullar, heyelan riskini artırabilir.

4. Mevsimsel Koşullar: Yoğun yağış alan bölgelerde deprem sırasındaki heyelan riski daha yüksektir. Yağmur, zeminin şıvamısına ve daha az stabil hale gelmesine neden olur.

Tarihsel Örnekler

Dünyanın farklı yerlerinde deprem kaynaklı heyelanlara dair çarpıcı örnekler vardır:

• 1970 Peru Depremi: 7.9 büyüklüğündeki bu deprem, Huascarán Dağı'ndan devasa bir heyelanı tetikleyerek 20.000'den fazla insanın hayatına mal olmuştur.

• 2008 Sichuan Depremi (Çin): Bu büyük deprem sonucunda 15.000'den fazla heyelan meydana gelmiş ve çok sayıda can kaybı yaşanmıştır.

• 1999 Körfez Depremi (Türkiye): Depremin ardından çok sayıda yamaç kayması ve heyelan olayı rapor edilmiştir.

Risk Yönetimi ve Önlemler

Deprem kaynaklı heyelan riskini azaltmak için şu önlemler alınabilir:

1. Yerel Jeoteknik Araştırmalar: Heyelan riski olan bölgelerde zemin analizleri yapılarak uygun yapılandırma kararları alınmalıdır.

2. Erken Uyarı Sistemleri: Deprem sırasında heyelan riskini önceden tahmin etmek için sensör ve izleme sistemleri kullanılmalıdır.

3. Toplumsal Bilinçlendirme: Deprem ve heyelan riski taşıyan bölgelerde yaşayan insanların bu konularda bilgilendirilmesi kritik bir önem taşır.

4. Yamaç Stabilizasyonu: Potansiyel risk taşıyan yamaçların önceden stabilize edilmesi, heyelan riskini azaltabilir.

Depremler ve heyelanlar arasındaki ilişki, karmaşık ancak iyi anlaşıldığında kontrol edilebilir bir durumdur. Bilimsel araştırmalar, deprem sırasında oluşan heyelan risklerini anlamamızı ve bu risklere karşı etkili çözümler geliştirmemizi sağlamaktadır. Bu nedenle, bu iki jeolojik olayın etkileşiminin anlaşılması ve buna yönelik stratejilerin geliştirilmesi hayati önem taşır.

Paylaşımda Vali Hasan Şıldak, “Siverek ilçemize bağlı Mezra Mahallesi sınırları içinde doğal olarak oluşum gösteren Bazalt Sütunlarına bölgede yürütülen yol çalışmaları kapsamında zarar verildiği yönünde bilgilerin alınması üzerine Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğümüz tarafından konu yerinde incelenmiş ve söz konusu sütun oluşumlarının korunmasına yönelik tedbirler ivedi olarak almıştır. Ender jeolojik oluşumlar arasında yer alan Bazalt Sütunlarının korunması ve her tür zarardan uzak tutulması için ilgili bütün birimlere talimat verilmiştir. Ayrıca bu alanın doğal sit alanı olarak tescil edilmesi ile ilgili süreç başlatılmıştır. Bu bölgede nitelikli bir tabiat alanı proje çalışması yürütmeyi de hedefliyoruz. Konu Valiliğimiz tarafından yakından takip edilmektedir” dedi.

Uluslararası Jeoloji Bilimleri Birliğince (IUGS) başlatılan ve UNESCO tarafından desteklenen proje kapsamında hayata geçilen ve 2 yılda bir açıklanan liste için Türkiye'den Burdur'daki Salda Gölü ve Bitlis'teki Nemrut Kalderası aday gösterildi.

Güney Kore'nin Busan kentinde 37'ncisi düzenlenen Dünya Jeolojik Kongresi'nde, Türkiye'den Salda Gölü'nün listede yer aldığı açıklandı.

UNESCO Türkiye Milli Komisyonu Başkan Vekili ve Jeolojik Mirası Koruma Derneği Başkanı Nizamettin Kazancı, proje kapsamında ilki 2022'de açıklanan listenin ikincisinin bu sabah yapılan kongrenin basın toplantısında duyurulduğunu söyledi. Listede yer alan jeolojik miraslardan 20'sinin de 5'er dakikalık sunumlar şeklinde tanıtıldığını anlatan Kazancı, şunları kaydetti: "Tanıtılanların içinde Salda Gölü'müz de var. Listeye aday olarak ülkelere verilen kota dahilinde Salda Gölü ve Nemrut Kalderası'nı sunduk. Açıklanan listede sadece Salda Gölü'nü gördük, Nemrut listede yer almadı.

Sivas'tan başlayıp, Tecer, Altınyayla, Gemerek, Sarıoğlan, Bünyan ve Kayseri'ye kadar uzanan Deliler Fayı'nı çalışacağız. Bu fayın paleosismolojik özelliklerini ortaya koymak maksadıyla bu işi yapıyoruz. Öncelikle bu fay boyunca 1/25000 harita yapıyoruz, tektonik haritayı ortaya çıkarıyoruz. Daha sonra bu harita üzerinde dron ile uçuşlar gerçekleştirip, daha detaylı haritalar üretiyoruz.

Bunlar üzerinde açacağımız hendek yerini belirledikten sonra buralarda faya dik yönde radar ve jeofizik yöntemiyle fayın burada olup, olmadığını tespit etmeye çalışıyoruz. Bunları belirleyip, olumlu sonuçlar aldıktan sonra kazıya karar veriyoruz" dedi.

'Ters Bileşenli Bir Fay'

Kayseri'nin mikro bölgelemesinin de devam ettiğinin altını çizen Koçbulut, "Diğer çalışmamız da Kayseri'nin güney tarafı olan Ecemiş Fayı'nı ilgilendiriyor. Onun da sonuçlarını belediyemiz ile yapacağız. Ayrıca Kayseri'nin mikro bölgelemesi de yapılıyor.

Oradaki aktif faylar da yerleşime uygunluk açısından değerlendirilecek. Yaptığımız kazı çalışmaları neticesinde artık fayın varlığını ortaya koyduk. Sağ tarafta bozuşmuş malzemeyi görüyoruz, sol tarafta ise karasal birimleri görüyoruz. Jeolojik anlamda bunların böyle karşı karşıya gelmesi sadece fay ile olur. Deliler Fayı'nın Sarıoğlan segmentinin şu andaki verilere göre, ters bileşenli bir fay olduğunu söyleyebiliriz. Daha sonra buranın bir kesiti çizilecek, örnekleme yapılacak, bu sonuç çıktığında bu fayın kayma hızı, deprem üretme aralığı ortaya çıkacak, bundan sonra yorum yapabileceğiz" diye konuştu.

'Yerin Bir Nevi MR'ını Çekmiş Bulunduk'

Büyükşehir Belediyesi Afet İşleri Daire Başkanı Gonca Arın ise "Kayseri'nin depremselliği ile alakalı olarak çalışmalarından dolayı Fikret hocam ve ekibine teşekkür ediyoruz. Büyükşehir Belediyesi olarak Sarıoğlan Belediyemize de desteklerinden dolayı teşekkür ediyorum" dedi.

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Jeofizik Mühendisliği bölümü Öğretim Üyesi Dr. Sinan Koçeroğlu da yer radarı hakkında bilgiler vererek, "Türkiye'nin diri fay haritasının belirlenmesinde Deliler segmenti üzerinde çalışmalarımızı yapıyoruz. Yaptığımız bu çalışmalarda yer radarı ve profesyonel dron uygulaması yaptık. Yer radarı uygulamasında yere çok güçlü frekanslarda elektromanyetik dalgaları göndererek, yerin bir nevi MR'ını çekmiş bulunduk. Yer radarı yöntemi jeofizik yöntemi olarak karşımıza çıkar" diye konuştu.

İTÜ Türkiye İş Bankası Marmara Aktif Fay Tehlike ve Risk Uygulama ve Araştırma Merkezi, İTÜ Ayazağa Kampüsü’nde düzenlenen ve İş Bankası Genel Müdürü Hakan Aran, İTÜ Rektörü Prof. Dr. İsmail Koyuncu ile Merkezde görev alacak akademisyenlerin katıldığı toplantıyla tanıtıldı. 

Birçok disiplinin bir arada eş güdüm halinde çalışacağı MATAM’da jeoloji mühendisliği, jeokimya-jeodinamik, jeodezi ve fotogrametri, elektronik haberleşme, şehir ve bölge planlama, hidrojeoloji mühendisliği, inşaat mühendisliği gibi deprem konusuyla birebir örtüşen bilimsel konularda uzman akademisyenler görev alacak.

Aran: “Felaketlerde Can Kayıplarını Önlemenin Yolu Bilimden Geçiyor”

İş Bankası Genel Müdürü Hakan Aran, toplantıda yaptığı konuşmada, geçen yıl 6 Şubat’ta yaşanan büyük deprem felaketinin ardından benzer bir felaket yaşandığında can kayıplarının önüne geçilebileceği inancıyla bu iş birliğini hayata geçirdiklerini belirterek, bunun yolunun da bilimden geçtiğine inandıklarını, bu nedenle böyle bir Merkezin kurulmasını çok önemsediklerini ifade etti.

İTÜ’nün 250. yılına denk gelen 2023 yılında Banka yönetim kurulundan çıkan Merkezin desteklenmesi kararını, İş Bankası’nın 100. yılında duyurmaktan büyük mutluluk duyduklarını ifade eden Aran, MATAM’ın aynı zamanda üniversite, kamu ve özel sektör iş birliğinin en güzel örneklerinden biri olduğunu söyledi.

Hakan Aran, ülkemizde aktif fay hatlarına ilişkin mevcut verinin toplanması, olmayan verinin üretilmesi, bu verilerin modern koşullarda saklanması ve bilimsel araştırma yapmak isteyen tüm akademisyenlerle paylaşılması, işlenmesi konusunu çok kıymetli bulduklarını belirterek, “Yapay zekânın gücünden yararlanmak için olmazsa olmaz veridir. Bu verinin sağlanması ve ülkemizdeki bu eksikliğin giderilmesi gerek. Toplumumuz için ise özellikle binalarımızdaki risklerin tespiti için hızlı ve tahribatsız değerlendirme yöntemlerinin bulunması, yeni güçlendirme metotlarının ortaya çıkarılması, bu merkezdeki kazanımların her yaş ve eğitim grubu için Türkiye’ye yayılması; çocuk, genç ve yetişkinlerde bilinçlendirme ve farkındalık çalışmaları yapılmasını en değerli kazanımlar olarak görüyorum” diye konuştu.

Prof. Dr. Koyuncu: “Deprem Araştırmalarında Bilgi Düzeyine Çok Daha Üst Seviyelere Çıkacak”

İTÜ Rektörü Prof. Dr. İsmail Koyuncu, protokol imza töreni gerçekleştirilen MATAM’ın ilerleyen dönemlerde Türkiye’nin deprem araştırmalarındaki bilgi düzeyini çok daha üst seviyelere çıkaracağını belirterek, “Merkezimiz, bu alanda çalışan gençlerin önünü açacağı gibi, aynı zamanda akademisyenlerimiz öncü çalışmalarıyla ülkemize büyük katkı sağlayacaklardır. Umuyorum ki, böylesi güzel iş birliği protokollerinin sayısı her geçen gün artar. Bunun olması adına biz İTÜ olarak elimizden gelen gayreti gösteriyoruz ve göstermeye de devam edeceğiz” diye konuştu.

Prof. Dr. Yaltırak: “MATAM, Türkiye’nin ‘Apollo’ Projesi Olacak.”

MATAM’ın proje yürütücülüğünü üstlenen Prof. Dr. Cenk Yaltırak ise konuşmasında şu cümlelere yer verdi: “Bu alanda üreteceğimiz sayısal haritalar, modellemeler sayesinde; biz herhangi bir yerde, deprem potansiyeli olan bir fayın hangi büyüklükte deprem üreteceğini ve buradan çıkan deprem dalgalarının zemini nasıl etkileyeceğini, zemindeki olayların binaları nasıl etkileyeceğini ortaya koyarak zemin bina-ilişkisinin nasıl kurgulanacağı üzerine yeni ve dinamik veriler elde etme imkânına kavuşacağız. MATAM’ı, ‘Apollo’ projesine benzetiyorum. Bizler, eldeki verilerle ve en güncel teknolojiyle fark yaratacak çok disiplinli araştırmalara imza atmayı hedefliyoruz.”

12 Akademisyen ile Yola Çıkıldı

Merkezde ilk etapta jeoloji mühendisliği, jeodezi ve fotogrametri, elektronik haberleşme, şehir ve bölge planlama, inşaat mühendisliği, hidrojeoloji mühendisliği gibi farklı uzmanlık alanlarından 12 kişilik bir akademik kadro görev yapacak. Kadroda Prof. Dr. Yaltırak’ın yanı sıra Prof. Dr. Serdar Akyüz, Prof. Dr. Gürsel Sunal, Prof. Dr. Nebiye Musaoğlu, Prof. Dr. Himmet Karaman, Prof. Dr. Şule Öğüdücü, Prof. Dr. Seda Kundak, Doç. Dr. Beyza Taşkın, Doç. Dr. Orkan Özcan, Doç. Dr. Cengiz Zabcı, Dr. Ahmet Akoğlu, Dr. Gülsen Uçarkuş ve Dr. Ufuk Tarı yer alıyor.

MSKÜ’lü araştırmacılardan Dr. Öğretim Üyesi M. Ersen Aksoy’un projenin Muğla ayağı yürütücüsü, Araştırma Görevlisi Dr. Esra Çetin ve Öğretim Görevlisi Dr. Özlem Yılmaz Aksoy’un araştırıcı olduğu ‘Türkiye Diri Faylarının Paleosismolojik Özelliklerinin Belirlenmesi’ başlıklı proje, 5.5 milyon TL bütçe ile desteklenmeye hak kazandı.

Yürütülen deprem araştırmaları projesi, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın katıldığı törenle Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde kamuoyu ile paylaşıldı. MSKÜ Rektörü Prof. Dr. Turhan Kaçar, diğer yürütücü üniversitelerin rektörleri ile birlikte imza törenine katıldı.

Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı ve Türkiye Belediyeler Birliğinin müşteri kurum olduğu ve toplamda 100 milyon TL bütçeye sahip proje çerçevesinde Türkiye’de deprem üreten birçok fay araştırılacak.
Türkiye diri faylarının paleosismolojik özelliklerini inceleyerek, bulundukları bölgeler için, yerleşim alanlarını etkileyebilecek nitelikte deprem senaryolarını ortaya koymak amacıyla oluşturulan proje sayesinde ihtiyaç doğrultusunda üniversitelerden konu uzmanı araştırmacılar ilgili kurum ile güç birliği yapacak.

Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi araştırmacılarla birlikte projede yer alan İstanbul Teknik Üniversitesi Avrasya Yerbilimleri Enstitüsünden Prof. Dr. Mehmet Akif Sarıkaya, Eskişehir Teknik Üniversitesi Yer ve Uzay Bilimleri Enstitüsünden Prof. Dr. Uğur Avdan ve Dr. Öğretim Üyesi Resul Cömert, Hacettepe Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümünden Doç. Dr. Erman Özsayın, Niğde Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümünden Dr. Öğretim Üyesi Dilek Şatır-Erdağ ve Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurum bursiyerleri Muhammed Nur Abdullah (MSKÜ), Atilla Koyuncu (MSKÜ) ve Yaren Sena Çetin (HÜ), proje dahilinde Muğla il merkezi ve yakın çevresinde yer alan Muğla fayı, Yatağan fayı ve Beyağaç faylarının deprem tehlikesini tanımlayacak.

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nden yapılan açıklamaya göre, yapı envanteri ve zemin çalışmalarıyla beraber kara ve denizde başlatılan depremsellik araştırmaları kapsamında 90 hendek kazılarak 140’tan fazla örnek alındı.

Aydın’ın Söke ilçesinde açılan hendekte iki depreme ait jeolojik kanıt elde edildi. Örneklerin incelenmesiyle elde edilecek bulgulardan İzmir ve çevresinde depreme dayanıklı bölgelerin belirlenmesinde yararlanılacağı ifade edildi.

Açıklamada görüşlerine yer verilen Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Genel Jeoloji Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Erhan Altunel, İzmir’in 100 kilometre yarıçapında Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) tarafından haritalanan bütün diri fayları çalıştıklarını aktardı. Söke Gülbahçe köyünde açılan hendekte yaptıkları çalışma hakkında bilgi veren Erhan Altunel, “Günümüzden 10 bin yıl önce oluşan genç çökenleri kesen faylar varsa bunları inceliyoruz. Fay gördüğümüz hendeklerden tarihsel depremleri yaşlandırmak için örnekler alıyoruz. Şu ana kadar açtığımız ve fay gördüğümüz hendeklerden aldığımız örnek sayısı 140'dan fazla. Bu örnekleri yaş analizi için gönderdik. Yaş analizleri geldiğinde hangi fayın ne zaman, hangi büyüklükte deprem ürettiğine yönelik bilgimiz olacak.” açıklamasını yaptı.

Söke’nin yaklaşık 15 kilometre güneybatısında Büyük Menderes fay zonunun bulunduğunu vurgulayan Altunel, “Büyük Menderes Ovası’nın oluşumunda etkin olan bir fay zonu bu. Aktif fayları haritalandıran ekibimiz o fayı bulup ‘Burada aktif fay var’ diyor. Biz de ekibin yaptığı haritalardan yararlanarak hendek açmak için uygun olan yerleri belirliyoruz. Şu anda da o tür yerlerden birindeyiz. Aktif fay haritalandırma ekibinin yapmış olduğu haritalar üzerinde yaptığımız gözlemlere dayanarak burada hendek açmanın uygun olduğunu gördük. Burada 1955 yılında 6.8 büyüklünde bir deprem var. O depremin yüzey kırığı oluşturup oluşturmadığını anlamak hedeflerimizden biri. Bir de o depremden önce bu fay üzerinde büyük deprem olmuş mu, yüzey kırığı oluşturmuş mu onu anlamak istiyoruz” diye konuştu.

Açılan hendekte fay belirlediklerini anlatan Prof. Dr. Erhan Altunel, şunları söyledi: “Burada açtığımız hendekte şu anda gördüğümüz birimleri kesen iki fay var. Yani burada iki tane yüzey kırığı oluşturan deprem olmuş demektir. O depremlerin tarihlerini anlamak için örnek alıyoruz. Bu örneklerin sonucuna göre değerlendirme yapacağız.” Yapılan çalışmaların sadece İzmir’i değil, çevre illeri de kapsadığını anlatan Prof. Dr. Erhan Altunel, “7 büyüklüğündeki bir deprem yaklaşık 30-40 bin kilometrekare bir alanı etkiler. Bu çalışma her ne kadar İzmir Büyükşehir Belediyesi çalışması gibi görünse de aslında Söke, Aydın, Muğla, Manisa için de çok önemli. Bu fayın üzerinde bir deprem meydana geldiğinde çevre illeri de etkileyecek” dedi.

Prof. Dr. Erhan Altunel, çalışmaları yürütürken hendek açılması için izin almakta zorlandıklarını da anlatarak şunları söyledi: “Biz bu tür çalışmaları yaparken anahtar nitelikte yerler oluyor. Kazı yapmak için izin almak zorundayız. Ancak izin alma konusunda sıkıntı yaşıyoruz. Vatandaşlarımız ve ilgili kurumlar bu tür çalışmalar konusunda daha hassas olmalı.”

Yapılan çalışmaların İzmir’in yanı sıra Aydın, Muğla ve Manisa için de çok önemli olduğunu ifade eden Altunel, hendek açılması konusunda vatandaşlardan ve ilgili kurumlardan izin almakta zorlandıklarını kaydetti.

İzmir Büyükşehir Belediyesi Deprem Risk Yönetimi ve Kentsel İyileştirme Dairesi Başkanlığı’nda görevli jeoloji mühendisi Mesut Özdemir de İzmir için risk oluşturabilecek bütün diri fayları araştırmayı hedeflediklerini belirterek, “Tek hedefimiz doğal afetlere, depremlere karşı daha dirençli bir kent yaratmak.” ifadelerini kullandı.

İstanbul Teknik Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serdar Akyüz de Söke’de açtıkları hendekte iki tarihsel depreme ait jeolojik kanıta rastladıklarını anlattı. Akyüz, “Bu depremlerin yüzeye kadar ulaştığının kanıtı bunlar. Yaptığımız araştırmalar sayesinde geçmişte olan deprem hakkında bilgi sahibi olacağız. Fayın yüzeydeki uzunluğu ve bu yer değiştirme miktarına göre de depremlerin büyüklüğünü söyleyebiliriz. Bu çalışmaların sonunda depremin geçmişteki büyüklüğü hakkında tahminde bulunabileceğiz. Gelecekte üretecekleri deprem hakkında bilgi sahibi olacağız” dedi.

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Genel Jeoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Fikret Koçbulut, Jeofizik Mühendisliği Öğretim Üyesi Dr. Sinan Koşaroğlu ile birlikte 15 kişilik teknik ekip, Bolu´ya 5 kilometre uzaklıktaki Kuzey Anadolu Fay Hattı'nın geçtiği fay alanlarını tespit etmek için çalışma başlattı. Karacasu beldesindeki arazilerde iş makineleriyle başlatılan kazılarda fay hattının geçtiği alanlar ortaya çıktı. Yaklaşık 5 metre derinlikte açılan çukurlarda uzman ekiplerin yaptığı ilk tespitlerde 1944 yılındaki depremin yıktığı alanlardan geçen fay hattı saptandı. İncelemede ayrıca toprak yapısındaki değişim, toprak içerisindeki yapı malzemeleri ve yumuşak dokulu toprak yapısı ortaya çıkarıldı. Çalışmaların tamamlanmasının ardından hazırlanacak rapor doğrultusunda fay hattının geçtiği alanlar imara kapatılacak.

Karacasu Belde Belediye Başkanı Celal Beydili, diri fay hattı üzerinde çalışmalar yaptıklarını belirterek, "Kuzey Anadolu Fay Hattı'nı inceliyoruz. Biz bunu İller Bankası ile ortaklaşa yapıyoruz. Bunu yapmayı şu ana kadar kimse düşünmemiş. Fay hattı nereye gidiyor, kaç metre derinlikte olduğu konusunda bilgi sahibi olacağız. Bu bölgeye ev ya da otel yapılacağı zaman nokta atışı yapacağız" dedi.

Doç. Dr. Fikret Koçbulut ise kazılan hendeklerde 1944 yılında meydana gelen Gerede-Bolu Depremi'nin yüzey kırığını tespit ettiklerini belirterek şunları söyledi:

"Sahada temele ve zemine yönelik jeoloji ve jeofizik çalışmaları yapılıyor. Bizim yaptığımız işlem ise tamamen bölgeden geçen diri fay hatları üzerinde yüzey faylanma tehlikesini ortaya koyup bu alanları imara kapatarak burada oluşabilecek herhangi bir depremde yüzey kırığı üzerinde bina olmamasını sağlamak. Bölgede önce fay segmentleri gezilir, 1/1000 ve 1/5000 ölçeğinde haritalanır. Haritalandıktan sonra uygun hendek yerleri belirlenir. Olası yerler belirlenir ve sonra en uygun yerler seçilir. Faya dik yönlü olacak şekilde kazı yaparız. Bu kazılar üzerinde daha önce de tarihsel dönemler olmuş depremleri görmeye çalışırız. Buradaki kazıda açtığımız hendekte kiremit parçaları var ve yıkıntılar başladı. Kiremit parçalarının olduğu yere kadar giden bölümde bir değişiklik bir kırılma var, bir gevşeklik var zeminde. 1944 Bolu-Gerede depreminin yüzey kırığını yakalamaya çalışıyorduk ve bu hendekte yakaladık. Burada 6 tane hendek açtık. Bu hendeklerde deformasyon zonunu belirleyeceğiz. Bu bölgeyi yüzey faylanması açısından bir sakınım bandı oluşturarak herkesin anlayacağı dilde fay boyunca imara kapatacağız. Bu sayede bu fayın üzerine yapılaşma olmayacak."

Bölgede aktif olan Karadeniz ile Kuzey Anadolu fayı arasında oluşan mikro depremler ise heyelan sahalarını tetikliyor.

Kandilli Rasathanesi’nin verilerine göre; 2022 yılında 50’ye yakın 2 ile 4 büyüklüğü arasında yaşanan mikro depremlerin bölgede toprağı hareketlendirdiğini belirten uzmanlar, heyelanlardaki artışa dikkati çekiyor.

Bölgenin zorlu coğrafyasındaki tarım arazilerine köklü ağaçlar dikilmesi gerektiğini öneren bilim insanları, mühendislik hizmetleri ile de riskli yamaçların güvenli hale getirilip, istinat duvarlarının ise gözden geçirilmesini tavsiye ediyor.

Jeoloji Mühendisi Prof. Dr. Osman Bektaş, aktif fayların bölgede yer sarsıntılarına neden olup, toprağı harekete geçirdiğini belirtti.

Doğu Karadeniz’de heyelanların ana nedeninin coğrafi koşullar olduğunu söyleyen Bektaş, bir diğer önemli faktörün ise bölgedeki küçük depremler olduğunu ifade etti.

“Karadeniz fayı, bölgenin aktif tektoniğini oluşturuyor. Doğu Karadeniz, yılda 0,6 milimetre kadar yükseliyor ve 1-2 milimetre de kuzeye doğru ilerliyor. Bu hareket fayların üzerinden gelişiyor. Faylar da bölgede depremlere neden oluyor.” diye konuşan Prof. Dr. Bektaş, “Depremler yer sarsıntısına sebebiyet veriyor, heyelanların da durağanlığını bozuyor.” ifadelerini kullandı.

2 büyüklüğündeki bir mikro depremin bir futbol sahası kadar alanın yer altında kırıldığını gösterdiğini anlatan Bektaş, şöyle devam etti:

“Bu kırılma bir de sığ oluyorsa, 3-4 kilometre derinliğinde oluyorsa; bölgedeki yamaçların ve çevrenin etkilenmemesi mümkün değil. Örneğin 2022 yılında Doğu Karadeniz’in kuzeye bakan yamaçlarında Kandilli’nin almış olduğu deprem kayıtları, 50’ye yakın 2 ile 4 arasında mikro depremler olduğunu gösteriyor. Bu mikro depremler, bölgedeki dağların, yamaçların stabilitesini önemli ölçüde bozmuştur. 2022’den 2023’e doğru geçtiğimiz sırada Kahramanmaraş Elbistan depremi oldu ki; bu depremlerin dinamik stres transferini, deprem dalgalarının buraya kadar olan etkilerini yaşayıp, gördük. Bölgede yağışların daha da artacağını düşünecek olursak ve bu depremlerin de etkisiyle önümüzdeki aylarda heyelanlarda bir artışın olması söz konusu olabilecek.”

Heyelanlara karşı önlem alınması çağrısında bulunan Bektaş, iklim değişimi, bölgenin tektonik ve coğrafi özelliği nedeniyle heyelanlarda önümüzdeki dönemde artış olacağını belirterek, “Elbette ki heyelanları önlemek için birtakım mühendislik çalışmalar var. Bunların başında eğimi azaltmak, kaya düşmelerini önlemek için bohçalama yapmak gibi mühendisliğin temel ilkeleri var. Bu önlemlerin alınması lazım. İlgililerce, çok daha dikkatli bir şekilde, yollarda can güvenliğinin sağlanması lazım.” diye konuştu.

4 Üniversite ve 1 Enstitü iş birliğinde Kahramanmaraş merkezli depremlerde kırılmaların yaşandığı fay civarlarında jeotermal ve gaz potansiyellerini araştırmak üzere çalışma başlatıldı. Devlet Su İşleri ile Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı'ndan uzmanların da katıldığı araştırma, TÜBİTAK kapsamında destek aldı. 'Antakya Fayı ile Doğu Anadolu ve Ölü Deniz Fay Zonlarındaki Aktif Fay Segmentleri Boyunca Çıkan Derin Kökenli Akışkanların Çok Disiplinli Yaklaşımlarla Deprem Aktivitesi Açısından İzlenmesi ve Hatay'ın Erzin, Kırıkhan, Reyhanlı İlçeleri Civarındaki Jeotermal Potansiyelin Araştırılması' projesi 2,5 yıl sürecek. Çalışmayla Şubat 2023'teki depremlerde kırılan faylar ile çevresindeki stres yığılımı ve yerin derinlerinden gelen gaz faaliyetleri olup olmadığı belirlenecek.

Hacettepe Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği'nden proje yürütücüsü Prof. Dr. Galip Yüce, projenin fay zonlarındaki aktif segmentler boyunca yer altı sularının izlenmesi ve Erzin, Kırıkhan, Reyhan ve Hatay civarındaki jeotermal ve gaz potansiyellerinin soygaz ve duraylı izotop jeokimyasıyla kökenlerinin araştırılmasını ifade ettiğini söyledi.

Prof. Dr. Yüce, "Son zamanlarda özellikle aktif tektonik ve yapısal jeolojiyle ilgili çalışan bilim insanları; Savrun Fayı'nda, Bingöl Karlıova ve Ergenek segmentleri üzerinde ve İskenderun Düziçi fay segmentlerinde birtakım yeni kırılmalar olabileceğinin endişesini taşıyor. Biz de bundan hareketle, bu tür segmentler üzerinde soygaz izotopları ile analiz yapıyoruz. Soygaz izotop analizleri, Türkiye'de yapılabilen analizler değil. Dolayısıyla bunun için de yurt dışından destek alıyoruz. Tayvan Üniversitesi öğretim üyeleri hem laboratuvar desteği hem de arazide aktif çalışma desteği verecek. Onun dışında INGV İtalya hem analizler konusunda hem aktif arazide çalışma konusunda destek verecek. MTA'dan konularında oldukça yetkin, bilgili olan bir jeotermal grubumuz ve aktif tektonik grubumuz var. Devlet Su İşleri'nden yer altı konusunda uzman bir arkadaşımız katılacak. AFAD'dan bir sismolog arkadaşımız katılacak. Projede, sismoloji grubumuz var. Ulusal ve uluslararası iş birlikleri olacak" dedi.

Proje kapsamında aktif kırılması beklenen segmentlerden hem gaz hem de su örnekleri alacaklarını aktaran Prof. Dr. Yüce, "Ağır metallere bakacağız. Çünkü deprem öncesinde biliyoruz ki ağır metallerde çevresel izotop verilerinde oksijen-18, döteryum, karbon-13, trityum seviyelerinde değişiklikler olabiliyor. Bu muhakkak depremi önceden bileceğiz, bunun üzerine bir araştırma yapıyoruz anlamı taşımasın; ama bunları aydınlatmaya, anlamaya, doğru anlamaya, verilerle doğru anlamaya çalışıyoruz" diye konuştu.

Prof. Dr. Yüce, soygaz izotop analizlerinin, derindeki mantodan veya kabuktan gelen gazları belirten köken saptamaya yarayan analizler olduğunu söyledi. Reyhanlı tarafında sıcak su çıkışları olduğunu anlatan Prof. Dr. Yüce, "Burada biliyoruz ki aktif faylar var. Erzin tarafında sıcak su çıkışları, gaz çıkışları var. Bu kesimleri özellikle yoğun bir şekilde taramak ve çalışmak istiyoruz. En az 3 kez sahaya gireceğiz. Farklı ekiplerce gaz ve su örnekleri toplayacağız. Sahada daha farklı yerlerde birtakım gaz örnekleri, su örnekleri alınması gerekiyorsa ona karar vereceğiz. Bizim belirlediğimiz yaklaşık 30-32 tane noktadan da sıvı ve gaz örnekleri alacağız. Bu çalışmanın en önemli 2 çıktısı olacak. Bir; şubat depremleri sonrasında özellikler kırılmanın olduğu Narlı Fayı ya da Ekinözü fayları civarında hala yerin derinlerinden gelen gaz faaliyetleri var mı? Bunu tespit etmiş olacağız. Bunun dışında kırılması beklenen stres yığılımının olduğu fay segmentlerinde anormallikler var mı göreceğiz. Diğer önemli çıktısı da jeotermal açıdan Reyhanlı ve Erzin tarafları da titizlikle incelenmiş olacak" dedi.

Bu yükselmenin Doğu Anadolu Fay Zonu'ndaki tektonik hareketle bağlantısı olup olmadığını anlamak için Devlet Su İşleri (DSİ) 9. Bölge Müdürlüğünden, Hazar Gölü'nde son 17 yılda ölçülen su seviyesine ilişkin detaylı bilgi alarak inceleme yaptığını belirten Aksoy, şöyle konuştu:

"Göl seviyesinin 1990'ların sonlarına doğru 1241 metre civarında olduğunu görüyoruz. Daha sonra bir HES firması tarafından enerji üretimine başlanmasıyla bir miktar düşüş görüyoruz. 2006'da enerji amaçlı su kullanımı durdurulduğunda göl seviyesinde yeniden bir toparlanma olduğunu görüyoruz. 24 Ocak 2020'deki 6,8 büyüklüğündeki depremle göl seviyesinde hızlı bir yükselme görülüyor ve bu yükselme 1241 kotuna ulaşıyor. Bunu göl çevresinde yaşayanlar ve ziyaretçiler de fark ediyor. Bir zamanlar gölgesinde piknik yaptıkları ağaçlar şu an suların altında."

Gölbaşı, Azaplı, İnekli ve Yeniçağa Göllerindeki Değişimler İzlenmeli

Prof. Dr. Ercan Aksoy, 3 yıl önceki Sivrice merkezli depremin hemen öncesinde Hazar Gölü'nün anlık su seviyesindeki değişimi de detaylı incelediğini dile getirerek, şunları kaydetti:

"24 Ocak 2020'deki depremden 2-3 saat önce göl seviyesinde 14 santimetrelik ani yükseliş var. Göl yüzeyini göz önünde bulundurduğumuzda 14 santimetrelik yükselme için 30 milyon metreküp su gerekiyor. Anormal bir yağış ya da karadan göle ulaşan bir su olmadığına göre geriye tek bir kaynak kalıyor, o da yer altı suyu. Depremin hemen öncesinde biliyoruz ki kayalarda kılcal çatlaklar hızla artmaya başlıyor ve bu çatlaklar yardımıyla bu kadar büyük hacimli bir suyun yüzeye ulaştığını söyleyebiliriz. Tektonik göllerde bu gibi değişimlerin dikkatli bir şekilde izlenmesi gerekir. Elazığ depremi bize bunu gösterdi."

Aksoy, "Doğrultu atımlı (çok az düşey hareket bileşenine sahip) karakterdeki Doğu Anadolu Fay Zonu üzerinde yer alan Hazar Gölü, Adıyaman'daki Gölbaşı ile Azaplı ve İnekli gölleri ile Kuzey Anadolu Fay Zonu üzerinde yer alan Bolu'daki Yeniçağa Gölü var. Ancak fay zonu sadece göllerle sınırlı değil, kuzeydoğuya ve güneybatıya doğru yer altı su seviyesindeki değişimlerin de hassas şekilde izlenmesinde yarar görüyorum. Sivrice'ye bağlı Kürkköy'de de bazı kuyularda deprem öncesinde su seviyesinin yükseldiği, suyun bulanıklaştığı bilgisini aldık." ifadelerini kullandı.

Fay hatlarının geçtiği bölgelerde yer altı su seviyesindeki değişim ve suyun kimyasal özelliklerinin, kaynak sularının bileşimlerindeki değişimlerin de önemli olduğuna işaret eden Aksoy, buna ek olarak radon gazı çıkışı ve değişimlerinin de düzenli izlenmesi gerektiğini belirtti.

İznik, Sapanca, Beyşehir ve Eber Göllerindeki Olası Değişimler de İzlenebilir

Aksoy, fay hareketlerinden direkt etkilenen Hazar, Gölbaşı, Azaplı, İnekli ve Yeniçağa gölleri gibi doğrultu atımlı fay hatları üzerinde yer almamakla beraber diğer fay hatlarına yakın bölgelerde bulunan Bursa'daki İznik, Kocaeli ve Sakarya sınırlarındaki Sapanca, Konya ve Isparta arasındaki Beyşehir, Afyonkarahisar'daki Eber gibi tektonik kökenli göllerin de fay hareketliliğine bağlı olarak olası su seviyesi değişimi, göl suyunda fiziksel veya kimyasal değişim, radon gazı çıkışı gibi farklı parametrelerle çok disiplinli olarak araştırılmasının yararlı olacağını dile getirerek, "Tektonik göllerde su seviyesinde ani artış bir depremin habercisi olabilir." dedi?

MTA Genel Müdürlüğü, en son 2013 yılında yenilenen deprem diri fay hattı haritasında güncellemeye gitti. Önceki haritada 150 olan diri fay hattı sayısı yeni haritada 500'e çıktı. 45 il ile 110 ilçe aktif fay hatları üzerinde yer aldı. Gazi Üniversitesi Deprem Araştırma Merkezi Kurucu Başkanı Prof. Dr. Süleyman Pampal, diri fay teriminin jeolojik dönemlerin en sonunda kırılmış ve o günden bugüne deprem üreten, belli aralıklarla kırılmaya devam eden faylar için kullanıldığını belirterek, "Türkiye'de bu fayları biz çok yeni öğreniyoruz. Her depremden sonra biz haritayı ve yönetmeliği değiştirmeyi seviyoruz. Bu çerçevede işte MTA da diri fay haritasını güncelledi" diye konuştu.

MTA'nın 1935 yılında Mustafa Kemal Atatürk'ün talimatı ile kurulan çok önemli bir kuruluş olduğunu hatırlatan Pampal, "Sadece kendi çalışanları ile değil; ama Türkiye'de yapılan her türlü jeolojik, tektonik çalışmayı takip eden onları bir araya getiren bu çerçevede de haritasını güncelleyen bir kurum. Ama tabii bütçesi sınırlıdır. Yani 'diri fay hattı 100'den 500'e çıktı bu büyük ses getirdi' demek yanlış. Bunlar bugün tespit edilmiş faylar değil. Bu faylar zaten tarafımızdan bilinen, meslektaşlarımızın haritaladığı, bilim camiasında tartıştığımız, bildiğimiz faylar. MTA 2013'te en son güncellemişti haritasını, şimdi tekrar 6 Şubat depremlerinin de etkisiyle yeniden güncelledi. Önemli ana faylardan ziyade bu güncellemelerde daha çok Türkiye'nin levha sınırı da olan Kuzey Anadolu, Doğu Anadolu, Ölü Deniz, Kıbrıs yayı, Batı Anadolu'daki Ege Graben sistemini oluşturan ana fayların çevresindeki tali faylarda daha ayrıntılı çalışmalar yapılır. Özellikle de yerleşim bölgesinde bu çalışmalar üzerine yoğunlaşıldı ve çok sayıda ilin, ilçenin, köyün yani yerleşim alanının aktif faylar üzerinde yer aldığı gerçeği ile yüz yüze gelindi. Bunları da MTA ve bilim camiası kamuoyu ile paylaşıyor. Bundan sonra da bu türden çalışmalar yapılmaya devam edecek. Haritamız da güncellenecek, yönetmeliğimiz de yenilenecek. Yeni faylar tespit edilecek" dedi.

Prof. Dr. Pampal, yeni fayların keşfinin yanı sıra yeni fayların da oluşabileceğini belirterek, "Bunlar da mümkün; çünkü jeolojik anlamda oluşumunu tamamlamamış bölgede yer alıyoruz. Henüz keşfedilmemiş fayların olması da mümkün. Bizim ülkemizde olabileceği gibi dünyada da örnekler var. Amerika'da Cascadia dalma batma zonu diye bir zon var. Burada hiç deprem olmamış. Tarihsel dönemde de, güncel dönemde de tespit edilmemiş. Son 20 yıl içinde yapılan paleosismolojik çalışmalar sonucunda, kazılarda büyük deprem izlerine, tsunami izlerine rastlandı. Onun dışında Loma Prieta depremi var. Çok sayıda can kaybına yol açmış. O güne kadar hiç fay olduğu bilinmiyor, fay olmadığı düşünülüyor. Hiçbir iz yok; ama deprem oldu ve yapılan araştırmalarda görüldü ki 'kör bindirme' denilen, yüzey kırığı vermeyen; ancak fayın oluştuğu bölgede dağın yamacında 1 metrelik yükselmeler sonradan tespit edildi. Bunlar mümkün, bu bölge jeolojik olarak aktif çok sayıda levhanın kesişme noktasında ve oluşumunu sürdürüyor. Bu çerçevede yeni fayların oluşması da mümkün. Bu tabii mevcut belirlediğimiz faylar ve tali faylara göre çok daha düşük bir ihtimal. Ama olabilir, mümkündür" ifadelerini kullandı.

Saat 07:58'de meydana gelen deprem çevre illerden de hissedilirken, depremin yerin 13.57 kilometre derinliğinde meydana geldiği bildirildi.

Çin'in kuzeyindeki İç Moğolistan Özerk Bölgesi'nde bir maden çöktü. 22 Şubat Çarşamba günü madenin içinde 53 kişinin bulunduğu sırada çöktüğü belirtilirken, o çökme sonrasında ise korkunç bir heyelan meydana geldi. Görüntülerde heyelan malzemesinin içerisinde onlarca iş makinesinin ve çalışan personelin kaldığı görülmektedir.

(Fotoğraf: Bei He/Xinhua)

Olayda şu ana kadar dört kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Kurtarma merkezinin verdiği bilgiye göre kurtarma ekipleri dördü ölü, altısı yaralı olmak üzere 10 kişiyi göçükten çıkardı. Yaralılar tedavi edilmek üzere hızla hastanelere sevk edildi.

Heyelan Anı

Yapılan araştırmalarda ilk depremin odak derinliğinin 8,6 kilometre ikinci depremin odak derinliğinin ise 7,0 kilometre olduğu açıklanmıştır.

İlk Depremin merkez üssü, Kahramanmaraş’ın yaklaşık 30 kilometre güneyinde, Doğu Anadolu Fayı’nın ana kolu üzerinde 82 kilometre uzunluğundaki Pazarcık Segmenti üzerinde bulunmaktadır.

İkinci depremin merkez üssü ise Kahramanmaraş’ın yaklaşık 50 kilometre kuzeyine rastlayan bir alanda, Doğu Anadolu Fayı’nın kuzey kolu üzerindeki 85 kilometre uzunluğundaki Çardak Fayı üzerinde yer almaktadır.

Raporda, Avrupa-Akdeniz Sismolojik Merkezi’ne (EMSC) bağlı sismoloji kurumları tarafından önerilen ve fayın niteliğini gösteren hızlı odak mekanizması çözümleri ile artçı şokların dağılımı birlikte değerlendirildiğinde, her iki depremin de sol yanal doğrultu atımlı bir faylanma mekanizması ile geliştiği belirtilmektedir.

Bu ve benzeri büyüklükteki (M>7,0) depremleri oluşturma potansiyeli olan kaynak faylar, yeryüzeyinde onlarca kilometre uzunluğunda belirgin bir yırtılma izi oluşturmakta, fay düzlemi boyunca oluşan ötelenme miktarı ise birkaç metreyi bulmaktadır. 06 Şubat 2023 Pazarcık ve Elbistan depremleri ve sonrasında meydana gelen tüm depremler dikkate alındığında, çok sayıda fay segmentinin kırıldığı ve yüzlerce kilometre uzunluğunda yüzey kırığı oluştuğu yorumlanmakta, ilk saha gözlemleri de bu durumu desteklemektedir.

Yapılan görgül yaklaşımlarla (Wells ve Coppersmity, 1994) Mw 7,7 büyüklüğünde bir deprem için en az 140 kilometre uzunluğunda bir fayın aktive olması beklenmektedir. Tarihsel deprem kataloglarına göre Pazarcık Segmenti üzerinde 1114 ve 1513 yıllarında iki depremin meydana geldiği belirtilmektedir. Aradan geçen 510 yıllık süre zarfında, Doğu Anadolu Fayı’nın yaklaşık 9 mm yıllık kayma hızı dikkate alındığında; son deprem sırasında tahminen yaklaşık 4,5 metrelik bir yamulmanın fay hattı boyunca meydana gelmiş olabileceği tahmin edilmektedir.

Depreme kaynaklık eden fayların tanımlanması ve meydana gelen hasarın jeolojik yapıyla olası ilişkisinin araştırılması amacıyla MTA Genel Müdürlüğü Makam Talimatı doğrultusunda, Jeoloji Etütleri Dairesi, Aktif Tektonik ve Deprem Araştırmaları Koordinatörlüğü’nde görevli Dr. Akın Kürçer, Hasan Elmacı, Ersin Özdemir ve Can Güven’den oluşan dört kişilik bir araştırma ekibi afet bölgesinde arazi çalışması gerçekleştirmek üzere görevlendirilmiştir.

Kaynak: MTA Jeoloji Etütler Dairesi Başkanlığı

Kahramanmaraş'ta meydana gelen depremler ve artçı şoklar.

Kırıkhan ilçe merkezinde sol yanal ötelenmiş yol.

Kırıkhan - Hassa arasında köy yolunca yüzey kırığı boyunca meydana gelen yaklaşık 2.5 metre sol yanal yer değiştirme.

Aktepe Köyü (Hassa) KB'sında 80 cm sol yanaş ötelenmiş stabilite yol.

Hassa yakınlarında meydana gelen yer değiştirme.

Hassa güneyinde 3 m sol yanal ötelenmiş yol ve bahçe duvarı. 

Deprem, Kahramanmaraş, Hatay, Osmaniye, Gaziantep, Şanlıurfa, Diyarbakır, Malatya ve Adana başta olmak üzere çevre illerde yoğun şekilde hissedilmiştir.

Prof. Dr. Okan Tüysüz'ün konu ile ilgili açıklamaları şu şekildedir "Doğu Anadolu Fayı dünyanın en önemli faylarından bir tanesi ve Elazığ depreminden sonra bu fay hattına büyük dikkat çekildi. Özellikle de Kahramanmaraş Pazarcık Türkoğlu yöresine. Bu bölgede 1513 yılında 7'nin üzerinde olduğu tahmin edilen bir deprem var. Pazarcık fayı DAF bir kaç kolay ayrılmaktadır, bu kollardan bir tanesi 800'lü yıllarda büyük bir deprem üretmiştir ve daha sonra sessiz kalmıştır. Uzun süre deprem üretmemiş olması gelecekte büyük bir deprem üretme potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Farklı bilim insanları tarafından buradaki deprem ihtimaline çoğu kez dikkat çekilmiştir, dolayısıyla beklenen ve bilinen bir depremdir. Amerika, Fransa ve Almanya'daki rasathanelerde farklı değerler gelmiştir. 23 yıldır yaşanan en büyük deprem olmuştur. 7 kilometre derinliğinde sığ bir depremdir bu özellik yüzeyde şiddetinin büyük olduğunu göstermektedir. Yüzeyde yapılan ivme ölçümleri 0.6 g mertebesindedir. Bu ivme 17 Ağustos 1999 depremine aşağı yukarı eşittir. Deprem süresini 1 dakikayı aştığı görülmüş olup bu durum hasarı arttırmaktadır."

AFAD'ın geliştirmiş olduğu AFAD Acil Çağrı uygulamasından enkaz altında bulunanların ve yardım bekleyenlerin kullanması gerekmektedir. Uygulamanın yoğunluktan dolayı kullanılamaması ihtimaline karşın işi olmayanların indirmemesi önemlidir. 

İçişleri Bakanı Süleyman Soylu sosyal medyada dezenfermasyon yapılmamasını, telefonların gereği ve acil durumlar dışında kullanılmamasını talep etmiştir. Soylu, trafiğe dikkat edilmesi, sağlık ekiplerine öncelik sağlanması konusunda da önemli uyarılarda bulunmuştur. Kızılay kan bağışı çağrısında bulunmuştur. 

AFAD'ın yaptığı uyarılar:

ÖNEMLİ! Yolları, bölgeye sevk edilen arama kurtarma ekipleri ve acil yardım araçları için boş bırakın. 

Haberleşmelerinizi kısa mesaj servisi (SMS) ve internet tabanlı mesajlaşma yazılımları üzerinden yapınız.

Hayati durumlar haricinde telefon görüşmesi yapmaktan kaçının.

Deprem sonrası bölgedeki hasarlı yapılara kesinlikle girmeyin.

Yolları, acil yardım araçları için boş bırakın. 

Hayati durumlar haricinde telefon görüşmesi yapmaktan kaçının.

Birinci derece deprem kuşağında yer alan Bursa'da, 1999 Marmara depreminin ardından ‘zemin etütleri araştırma birimini kurarak’ Bursa ili Sismik Zemin Tehlike Değerlendirme Projelerini hayata geçiren Büyükşehir Belediyesi, TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi ile imzalanan protokol kapsamında başlayan Bursa Sismik Tehlike Değerlendirmesi ve Zemin Sınıflandırması Projesi kapsamında ise ‘15 istasyon ile 9 fayın ayrı ayrı segmentlerini tespit ederek’ oluşabilecek maksimum deprem büyüklüklerini belirledi. Proje kapsamında gerçekleştirilen jeofizik ve sondaj çalışmaları sonucunda; 3 Boyutlu Anakaya Derinlik Haritası, 1/100.000 ve 1/25.000’lik jeoloji haritaları ile Sismik Tehlike Haritası hazırlandı. Bir taraftan kentsel döşüm projeleri ile riskli yapı stokunu sürekli azaltan Büyükşehir Belediyesi diğer taraftan ‘muhtemel depremde hasar ile kayıpların en aza indirebilmesi amacıyla’ bilimsel çalışmalara devam ediyor.

Depreme Dirençli Bursa
Bursa Büyükşehir Belediyesi, son olarak Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı (JICA) ile depreme karşı ortak proje yürütecek. Büyükşehir Belediyesi Deprem Risk Yönetimi ve Kentsel İyileştirme Dairesi Başkanlığı ile JICA arasında yürütülecek proje kapsamında, muhtemel depremde hasar riski yüksek alanlar belirlenecek. Söz konusu çalışmayla ‘deprem zararının azaltılmasına yönelik’ yeni projelerin geliştirilmesinin yanında kısa, orta ve uzun vadede alınması gereken tedbirler belirlenecek. 42 ay sürmesi hedeflenen proje başladıktan 18 ay sonra, tehlike ve risk değerlendirme sonuçları ortaya çıkacak. Proje bitiminde ise kentsel dirençlilik planı açıklanacak. Proje tamamlandıktan sonra, binaların hasar görebilirlik analizi yapılacak ve haritalar hazırlanacak. Üretilecek senaryoda, ‘depremler yanında’ mahalle bazında bina hasarları ile can kayıpları da hesaplanacak. Hasar görebilir kentsel yapılar, yollar, köprüler, bağlantı noktaları ve benzer binaların güçlendirilmesi, yeniden yapılmasına yönelik tavsiye kararları açıklanacak. Muhtemel deprem sonucunda yerel tahliye alanları, acil ulaşım anında molozların kaldırılması, yangınla mücadele, çadır kentler, ilk yardım, enkazın kaldırılması ve benzer konulara yönelik çözüm önerileri duyurulacak.

Bursa'nın geleceğini yakından ilgilendiren işbirliği protokolü, Büyükşehir Belediye Başkanı Alinur Aktaş ile JICA Türkiye Ofisi Başkanı Yuko Tanaka arasında imzalandı. İmza töreninde; JICA Türkiye Ofisi Başkan Yardımcısı Yurika Saito, Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreteri Ulaş Akhan, Genel Sekreter Yardımcısı Gülten Kapıcıoğlu, Bursa Uludağ Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Adem Doğangün, Bursa Teknik Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Beyhan Bayhan ve KOÜ Yerfiziği Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Şerif Barış da hazır bulundu.

Japonya'nın Deneyimleri Önemli
Yapılan işbirliğinin önemine dikkat çeken Başkan Aktaş, "Bu çalışma ile aynı zamanda 1/25000 ölçeğinde kentsel dayanıklılık planı, kentsel gelişim planı ve afet riskini azaltma planları da hazırlanmış olacak. Deprem riskinin azaltılması, tek bir kurumun yalnız başına üstlenebileceği bir süreç değil. Projemizin daha sağlıklı ilerlemesi adına, akademisyenlerden oluşan bilimsel danışma kurulu oluşturuldu. Japonya ve Türkiye, iki deprem ülkesi olarak uzun yıllar afet yönetimi konusunda işbirliği içerisinde. Japonya'nın bu konuda önemli deneyimleri var. JICA, uluslararası partnerlerimiz arasında önemli bir yere sahip. Japonya'nın afet yönetimi alanındaki bilgi ve deneyimlerini inşallah Bursa’ya aktaracağız. Allah göstermesin, çalışma sonrasında, olası bir afetin yıkıcı etkilerini azaltma noktasında gerekli çalışmaların ortaya konulacağını umuyorum" dedi.

JICA Türkiye Ofisi Başkanı Yuko Tanaka ise 2022 Türk Dünyası Kültür Başkenti Bursa’da bulunmaktan büyük mutluluk duyduklarını kaydetti. JICA’nın ‘Bursa Büyükşehir Belediyesi ile uzun yıllar süren’ işbirliği faaliyetlerine yenisini eklediklerini kaydeden Tanaka, "Bursa Büyükşehir Belediyesi Deprem Riskini Azaltma ve Önleme Planlaması Projesi’nin protokolünü imzalamaktan onur duyuyorum. Projenin, Bursa’nın afetlere dayanıklı bir hale gelmesine, kentsel dönüşüme ve iki ülke arasındaki dostluğa katkı sunacağına inanıyorum" diye konuştu.

BURSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ
BASIN YAYIN VE HALKLA İLİŞKİLER DAİRESİ BAŞKANLIĞI

Pamukkale ile ilgili sunumu gerçekleştiren Pamukkale Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Özkul “Korunması ve kullanılması öngörülüyor. Çok yönlü amaçları var. Buralar simgesel yerler” diye ifade etti.

Geçtiğimiz günlerde UNESCO’ya bünyesindeki Uluslararası Yerbilimleri Birliği üyesi 120 bilim insanı geleceğe korunarak miras bırakılması öncelikli olan Dünya üzerindeki 100 jeolojik oluşumu belirledi. Türkiye’den Pamukkale ve Kapadokya  jeolojik  miras listesine giren yerler oldu. Daha önce kültür ve tabiat varlığı listesinde yer alan beyaz cennet Pamukkale üçüncü nişanını almış oldu.

60. Yıla Özel Proje

İki yıl süren çalışmalarda birliğin 60. yılına özel bir proje sürdürüldü. İlgili araştırmacılar dünya genelindeki jeolojik oluşumları mercek altına aldılar. Geçtiğimiz hafta İspanya’da gerçekleştirilen toplantıda PAÜ Jeoloji Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Özkul Pamukkale’yi anlatan bir sunum gerçekleştirdi. Sunum sonrası yayınlanan deklarasyonda belirlenen 100 jeolojik oluşumun korunarak gelecek nesillere aktarılması gerektiği bildirildi.

Pamukkale Traverten Alanı ve Kapadokya Bölgesi

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Jeoloji Mühendisleri Odası Uluslararası Jeoloji Bilimleri Birliği (International Union of Geological Sciences) tarafından yapılan açıklamada, Pamukkale ve Kapadokya'nın 'İlk 100 Jeolojik Miras Alanı' listesine seçildiği bildirildi. 40 farklı ülke ve 10 ayrı uluslararası kuruluştan 250'den fazla uzmanın değerlendirmesi sonucunda belirlenen 'İlk 100 Jeolojik  Miras Alanı' listesine Türkiye'den 'Pamukkale  Traverten Alanı' ve 'Kapadokya Bölgesi' seçildi.

Konu ile bilgilendirmede bulunan Prof. Dr. Mehmet Özkul, “Dünya’daki ilk 100 içinde iki prestijli yerin Türkiye’den olması bu bölgelerin artık daha da görünür olacağı anlamına geliyor. Burada bir jeopark alanı oluşturulabilir. Burada daha önce jeopark kurma çalışmaları başlatıldı. Kurulduğu takdirde Pamukkale  jeoparkın en önemli yeri olacaktır. Kaklık Mağarası, Güney Şelalesi, Kızıldere ve Tekke Hamamları gibi travertenin yaygın olduğu alanlar mevcut. Ayrıca antik kentler var. Bu bölgenin kültürel değerleri, yerel ürünleri hepsi birlikte uyum içinde harmanlanarak jeopark oluşturulabilir. Konuyu bilen insanlar ve kurumlar önayak oluyor. Bunu sahiplenecek olan yerel yönetimlerdir. Denizli’de kurulması isteniyorsa başta yerel yönetimler ve toplumun sahip çıkması gerekir” dedi.

Traverten Oluşumu

Traverten; kalsiyumbikarbonat Ca(HCO3) içeren soğuk ve sıcak su kaynakları tarafından çökeltilen karbonatlı oluşumlardır. Türkiye’de zengin olan traverten yatakları bulunmaktadır. Daha çok endüstriyel alanda, kireç ve çimento imalında, yapıtaşı, hediyelik eşya yapımında hammadde olarak kullanılır, suların çıktığı alanın jeolojik, jeomorfolojik, hidrografik ve biyolojik şartlarına bağlı olarak teras, sırt, kanal, koni, baca, köprü gibi morfolojik yapılar oluşturarak depolanırlar. Traverten birikim şekilleri olarak nitelendirebileceğimiz bu hidrojeomorfolojik yapılar, ender bulunan tabi oluşumlardır. Denizli-Pamukkale, Ağrı-Diyadin, Erzincan-Otlukbeli Gölü, Erzurum-Hölenk, Van-Başkale, Hadim-Aksazak, Hadim-Yerköprü, Sındırgı- Hisaralan, Cihanbeyli-Bolluk Gölü, Bolu-Akkale, Sivas-Sıcakçermik gibi birçok yerde birer doğa harikası olan bu traverten birikim şekilleri bulunmaktadır. Maalesef, Pamukkale  travertenleri haricindeki alanlar koruma statüsüne sahip değildir. Doğal ve beşeri kökenli tehditlerle karşı karşıyadır ve zarar görmektedir. Bu nedenle, Türkiye’deki traverten alanları detaylı olarak etüt edilmeli, morfolojik olarak estetik görünüme sahip, ekolojik ve turistik değeri olan alanların koruma altına alınması sağlanmalıdır (Polat, 2011).

İstanbul Teknik Üniversitesi Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü tarafından iki yılda bir düzenlenen 10. Türkiye Kuvaterner  Sempozyumu (TURQUA-2022), Ayazağa Yerleşkesi Süleyman Demirel Kültür Merkezi’nde 2-4 Kasım tarihlerinde gerçekleştirildi. İTÜ’nün 250. yılında ev sahipliği yaptığı sempozyuma Türkiye’deki üniversitelerin yanı sıra Çekya ve İspanya’nın dahil olduğu birçok ülkeden bilim insanları katıldı. TURQUA-2022’de son Kuvaterner araştırmaları ışığında toplam 62 sözlü ve poster bildiri sunuldu. Sempozyumun düzenlenmesine TÜBİTAK BİDEB ve Beta Analytic firması destek verdi.

Sempozyumun açılışında katılımcılara hitap eden İTÜ Genel Sekreteri ve AVRASYA Yer Bilimleri Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Ali Deniz, bilimsel toplantıda birçok farklı konunun ele alınacağını ifade etti: “Bu sempozyumda jeomorfolojiden arkeometriye, biyocoğrafyadan prehistoryaya, jeolojiden klimatolojiye uzanan geniş bir spektrumda tartışmalar yapılacaktır.”

Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü’nden Prof. Dr. Tolga Görüm organizasyon komitesi adına katılımcıları selamladı: “Bu sempozyumdan beklentimiz birbirimizin bilimsel sonuçlarından haberdar olmanın ötesinde işbirliği, bilgi paylaşımı, ağ oluşumu ve genç araştırmacıların teşvik edilmesine katkı sağlamaktır,” dedi.

TURQUA-2022 sempozyumunda tarihi mega heyelanlar, aşırı yağışlar, Antarktika buzulları, kuvaterner iklim modelleri, dünyaya gelen kozmik ışınların izleri, son buzul çağı, polen incelemeleri, mağaralar, arkeolojik yerleşimler gibi birçok konu tartışıldı. Türkiye’den Salda Gölü dahil çok sayıda göl ve dağ ile Marmara Denizi üzerine yapılan çalışmaları kapsayan bildiriler sunuldu. Kuzey Kıbrıs kıyılarının deprem geçmişi, İran’daki fay hatları ve Urmiye Gölü gibi çevre ülkelerdeki oluşumlar da mercek altına alındı.

TURQUA-2022 Sempozyumu’nun web sayfasına ve bildirilere ulaşmak için:

TURQUA

Bulunan yeni kanıtlar, asteroidin etkisinin çarpışmadan haftalar ve hatta aylarca süreler sonra bile gezegeni sallayacak kadar korkunç bir depremi tetiklediğini gösteriyor.

Basit bir karşılaştırma ile dinozorların yok oluşuna sebep olduğu düşünülen asteroidin çarpması sonucunda ortaya çıkan enerjinin 1023 joule olduğu tahmin edilirken bu değerin 2004 yılında Sumatra’da yaşanan 9.1 büyüklüğündeki depremde çıkan enerjinin yaklaşık 50.000 katı olduğu ifade ediliyor.

New Jersey’deki Montclair State Üniversitesi’nde jeolog olan Hermann Bermudez, Teksas, Alabama ve Mississippi’de Kretase – Paleojen (K-Pg) kitlesel yok oluş olaylarına ait emareleri ve bu çarpışmanın tetiklediği depremin etkilerini araştırdı.

Populer Science Türkiye'deki içerikte yer verilen detaylara göre Bermudez, 2014 yılında Kolombiya’nın Gorgonilla Adası’nda saha çalışması yürütürken küçük küre birikintileri keşfetmiş. Bu yapılar, bir asteroit çarpışması sırasında atmosfere fırlayan ve ‘tektit’ ya da ‘mikrotektik’ adıyla bilinen (1,1 mm kadar geniş) ufak cam küreleri ve çömlek parçalarıyla dolu tortu katmanları. Cam küreler, çarpışmadan kaynaklı ısı ve basınç Dünya’nın kabuğunu eritip etrafa saçtığı zaman oluşuyor. Ufak ve erimiş sıvılar atmosfere fırlayıp cama dönüşerek, yer çekiminin etkisiyle yüzeye geri düşüyor.

Bu küreler, bir kum tanesinden (yaklaşık 1 milimetre) daha büyük olmayan, büyük bir darbeden kaynaklanan ısı ve basınç, malzemeyi yer kabuğundan eritip atmosfere fırlattığında oluşan, cam boncuklara dek soğuması ile birlikte ve daha sonra Dünya'ya geri düştüğünde oluşan küçük küreler olarak tariflenmektedir. Kürelere ek olarak, Bermudez aynı tortullarda, bir asteroit çarpması sırasında atmosfere atılan malzemeyi temsil eden daha parçalı tektit ve mikrotektit buldu.

Gorgonilla Adası kıyılarında bulunan küreler ve tektitler, asteroit çarpması sırasında deniz tabanında yaklaşık 2 km su altında neler olduğunu ortaya çıkardı. Asteroid Dünya'ya çarptığında, okyanus tabanının 10 ila 15 metre altındaki çamur ve kumtaşı katmanları deforme oldu. Bermudez, günümüzde mostralarda korunan bu deformasyonun çarpmanın etkisiyle meydana gelen sarsıntıdan kaynaklandığını düşünüyor.

Bu sarsıntının jeolojik göstergesi olan faylar ve deformasyonlar, küre bakımından zengin tortul katmanlarına kadar devam eder. Bu katmanlar çarpışmadan sonra birikmiş olmalı, ancak bu katmanların birikmesi zaman alacağından Bermudez, çarpmanın tetiklediği sarsıntının haftalar hatta aylarca sürdüğünü varsayıyor.

Bermudez ayrıca Meksika'daki jeolojik kayıtlarda Chicxulub etkisinin tetiklediği bir mega depremin ve burada güçlü bir sismik etkinin suya doygun kumlu tabakaların bir sıvı gibi davranmasına neden olan sıvılaşmanın kanıtlarını buldu.

Bermudez, Mississippi, Alabama ve Teksas'taki bölgelerde Chicxulub etkisinin neden olduğu mega depremle bağlantılı olması muhtemel faylar ve çatlaklar gözlemledi. Birkaç mostra, devasa asteroidin Dünya üzerindeki etkisiyle tetiklenen muazzam bir tsunami dalgalarının bıraktığı sedimantasyon belirtilerini gösterdi.

Chicxulub  Krateri: Meksika'nın Yucatan Yarımadası'nın altında gömülü olan bir tarihöncesi gök taşı krateridir. Kraterin merkezi, adını aldığı Chicxulub kasabası yakınlarındadır. Chicxulub gök taşının yeryüzüne çarpmasının zamanlaması, Kretase-Paleojen sınırı (K-Pg sınırı) ile tam denk geldiği için, kraterin kuş olmayan dinozorların soyunun tükenmesine neden olduğu sonucuna varılmaktadır. Çapı 180 kilometreden fazla olan krater, Dünya üzerinde çarpma sonucu meydana geldiği doğrulanan en büyük yapılardan biridir. Kraterin oluşmasına neden olan gök taşının çapı en az 10 kilometre idi.

Kaynak: Wikipedia, www.space.com

Aradan geçen bir süre sonra bir başka okula nakledilen öğrenciler, Çamlıyurt ve İlk ve Ortaokulu’na taşındı. Ancak bölgede sıklıkla yaşanan heyelanlar öğrencilerin peşini yeni okulda da bırakmadı. Farklı boyuttaki kaya  düşmeleri burada da öğrenciler için tehlike yarattı.

Mahalle muhtarı Şenol Sırtlı, öğrencilerin sürekli taşınmak zorunda kaldığı heyelan olayları nedeniyle şunları ifade etti:

“7 mahalle buradaki okulu kullanıyorduk. Yaklaşık 150 öğrencimiz var. Okul kapandığı dönem öğrenci sayımız 200’ün üzerindeydi. Birçok mahalleli, mahallede okul olmadığı için buradan şehir merkezine göç etmek zorunda kaldı. Okul kapatılırken çevresinde güvenlik önlemleri alındıktan sonra yeniden açılacağı bize söylenmişti. Okulumuzu açmadılar, çevresinde bir önlem de almadılar.”

Bölgede yaşayan insanlardan alınan bilgilere göre okula ulaşan yolların yaşanan heyelanlar nedeniyle oldukça tehlikeli olduğu ve yolların hasarlı olduğu anlaşılmaktadır.

Teknik Değerlendirme

Yaşanan bu ve buna benzer olaylarda, yerleşim alanlarının seçiminde yapılan jeolojik – jeoteknik araştırmaların ve hazırlanan imara esas çalışmaların önemi bir kez daha anlaşılmaktadır. İmara esas araştırmalarda belli alanlarda yapılması gereken jeolojik – jeoteknik araştırmaların sıklığı ve detayı özellikle riskli alanlarda arttırılmalıdır. Okul, hastane ve buna benzer idari binaların yerleşim seçimi ve alınacak geoteknik önlemler, heyelan, deprem, sıvılaşma ve buna benzer zemin davranışları açısından detaylı ve sağlıklı bir şekilde irdelenmelidir.

Mekanizmasının kaya  düşmesi olduğu heyelan sebebiyle farklı çaplardaki bloklar sahip olduğu süreksizliklerin arasındaki çekme dayanımının sıfır olması nedeniyle serbest hale gelmiştir. Donma çözülme, atmosferik koşullar, zayıf kil dolgu vb. koşullar söz konusu blokların serbest hale gelmesine neden olabilmektedir. Sınırlı kapsamda mühendislik hizmeti alan ve kaya  düşmesi ve/veya dökülme potansiyeli olan kesimlerde, dökülen blokların enerjilerinin sönümlenebileceği hendekler yapılması düşünülebilir. Ancak fotoğrafta görülen büyüklükteki blokların enerjilerinin sönümlenmesi bu şekilde mümkün olmayabilir. Son yıllarda kaya  düşmesi analizleri ile ilgili 2 boyutlu programların yanı sıra arazi modelini 3 boyutuyla dikkate alan programlar da geliştirilmiştir. Kaya  düşmesi anlamında risk taşıyan bölgelerde yapılacak arazi çalışmasıyla morfolojik yapı söz konusu programlarda modellenerek olası kaya  düşmesi senaryoları üzerine analizler yapılabilir. Kaya düşmelerine alınacak önlemlerden bazıları; sabit bariyer, gabion/beton blokaj, çelik ağlar, esnek ağlar, dolgular ve güçlendirilmiş setler olarak sıralanabilir.

Söz konusu konferansa MTA Genel Müdürü Sayın Vedat YANIK, Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı (JICA) Türkiye Ofisi Başkanı Sayın Yuko TANAKA, Türk Japon Vakfı Başkanı Prof. Dr. Nejat Bora SAYAN, MTA Genel Müdür Yardımcıları Sayın Abdulkerim AYDINDAĞ ve Sayın Haşim AĞRILI, TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası Başkanı Hüseyin ALAN, Iğdır Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mehmet Hakkı ALMA, UNESCO Türkiye Milli Komisyonu Jeolojik Miras ve Jeopark İzleme Grubu Başkanı Prof. Dr. Nizamettin KAZANCI, MTA Genel Müdürlüğü Jeoloji Etütleri Dairesi Başkanı Dr. M. Bahadır ŞAHİN, MTA Bilimsel Dokümantasyon ve Tanıtma Dairesi Başkanı Dr. Banu Ebru BİNAL, Çevre Araştırmaları Dairesi Başkanı Sayın Ayten CESUR, Redaksiyon Kurulu Başkanı Sayın Doç. Dr. Şule GÜRBOĞA ve organizatör kuruluşların temsilcilerinin yanı sıra akademisyenler ve öğrenciler katıldı.

Türk Japon Vakfı, Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı ile MTA Genel Müdürlüğü tarafından ortaklaşa organize edilen konferans, MTA Genel Müdürü Sayın Vedat YANIK, JICA Türkiye Ofisi Başkanı Sayın Yuko TANAKA ve Türk Japon Vakfı Başkanı Prof. Dr. Nejat Bora SAYAN’ın açılış konuşmalarıyla başladı.

Öğrencilerin ve uzmanların da yoğun ilgisini gören etkinlikte ilk olarak JICA Türkiye Ofisi Başkan Yardımcısı Yuichiro TAKADA “Japonya’daki Aktif Volkanlar ve Risk Yönetimi” konulu sunumu, daha sonra MTA Genel Müdürlüğü Jeoloji Etütleri Dairesi Jeoloji Yüksek Mühendisi Gökhan ATICI “Türkiye’nin Aktif Volkanları” konulu sunumu gerçekleştirdiler.

Konferans alanında MTA Genel Müdürlüğü tarafından, Anadolu’daki volkanlara ilişkin bilgileri içeren poster sergisi ile Anadolu’nun farklı bölgelerinden ve dünya genelinden derlenen kayaçlardan oluşan kayaç sergisi ve video gösterimi yapıldı. Söz konusu eğitsel faaliyetler katılımcıların büyük ilgisini çekti. Ayrıca MTA Tanıtım Standı ile MTA Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanan eserler tanıtıldı.

Basın mensupları tarafından da izlenen etkinlik, konferans sonrası verilen öğle yemeği resepsiyonu ile sona erdi.

“Paleozoik çağda birçok ilginç hayvanlar vardı. Kambriyen'de Wiwaxia corrugata, Opibinia regalis gibi tuhaf yaratıklar vardı  ve aynı zamanda trilobitlerin ilk ortaya çıktığı zamanlardı. Trilobitler ilk ortaya çıktıktan kısa bir süre sonra, amonoidler de ortaya çıktı. Sonra Devoniyen'de balıklar geldi; Dunkleosteus terreli gibi, kafası dışında oldukça normal (büyük de olsa) bir balığa benzeyen yaratıklar bile tuhaftı. Dunkleosteus, kafasının dışında ikinci bir kafatası büyümüş gibi görünüyordu.

-Legodan üretilmiş paleozoik fosiller

Her neyse, bu hayvanlar hakkında bildiğimiz tek şey fosiller. Bazı balıkar, kıkırdakları fosilleşemediği için yalnızca dişinin fosilinden bilinir. Bir de trilobitler gibi mükemmele yakın ayrıntılarla korunmuş olanlar var.

Bu yüzden burada Paleozoik dönem fosillerinin 3D LEGO modelini yaptık. Bir trilobit, bir eurypterid (deniz akrebi) ve boş bir amonoid kabuğu legosu var. Eurypterid'in uzantılarının mükemmel olduğunu söyleyebilirim, ancak fosiller hareket edemez! Her neyse, her birinin pirinç renkli desteklere ve bir etikete sahip koyu kahverengi bir standı var. Hepsi oynamak için raflardan çıkartılabilir. Bunun harika bir set olacağını düşünüyorum çünkü harika görünüyor, eğitici ve doğru. Eğlenmek için yaptım.”

Aynı zamanda Yılmaz, Amerikan Ulusal Mühendislik Akademisi üyeliğine seçildi.

TMMOB Jeofizik Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi üyesi de olan Yılmaz, 1966 yılında üniversite öğrenimi için gittiği ABD'de 30 yıl süren bilimsel çalışmalarının yanı sıra meslek hayatında, sismik verilerin bilgisayarda işlenmesine yönelik geliştirdiği orijinal yöntemler ve birkaç nesil boyunca eğitiminde gösterdiği liderlik rolüyle ödüle değer bulundu.

Öz yılmaz, 28 Ağustos'ta, ABD'nin Houston şehrinde düzenlenecek törenle 'Maurice Ewing Madalyası'nı, 1 Ekim'de ise Washington DC'de Amerikan Ulusal Mühendislik Akademisi üyelik diplomasını alacak.

ABD Uluslararası Jeofizik Teşkilatı'nın en yüksek ödülü olan, ‘Maurice Ewing Madalyası’, Teşkilatın 100 yıllık tarihinde şimdiye kadar sadece 44 kişiye verildi.

Jeofizik Mühendisleri Odası:

Öz Yılmaz, merkezi Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Uluslararası Jeofizik Teşkilatı’nın (Society of Exploration Geophysicists, SEG) en yüksek ödülü Maurice Ewing Medal ile onurlandırıldı. Bu ödül zaman zaman SEG tarafından tüm dünyada uygulamalı jeofizik bilimine ve mesleğine olağanüstü katkılarından dolayı müstesna statüyü haiz bir onur olarak verilir. SEG’nin yaklaşık yüzyıllık tarihinde şimdiye kadar yalnızca 44 bilim insanı bu ödül ile onurlandırmıştır.

Öz Yılmaz, yine bu yıl Amerika Birleşik Devletleri’nin 150 yıldan fazla geçmişi olan Ulusal Mühendislik Akademisi’ne (National Academy of Engineering, NAE) üye seçildi. NAE üyeliğine seçilmek, bir mühendis için en büyük onur olarak tanımlanır. Öz Yılmaz’ın üye seçilmesine vesile, onun mühendislik mesleğine yaptığı müstesna katkılarından, özellikle sismik verilerin bilgisayarda işlenmesine yönelik geliştirdiği orijinal yöntemler ve tüm dünyada jeofizik mühendislerinin birkaç nesil boyunca eğitiminde gösterdiği liderlik rolü olmuştur. Akademi’nin tüm mühendislik dallarını kapsayan 2700 civarında üyesi bulunmaktadır ve yaklaşık 300 üyesi Amerika Birleşik Devletleri dışındaki diğer ülkelerdendir. Akademi’ye üyelik, mesleki onursal statü olarak tanımlandığından dolayı üyelik için başvuru yapılamaz; üyelik ancak mevcut Akademi üyelerinin aday göstermesi ve adayların uzun bir mesleki incelemeye tabi tutulmasından sonra gerçekleşebilir. Jeofizik Mühendisi olan Akademi üye sayısı 7 olup Öz Yılmaz Jeofizik Mühendisi olarak Amerika Birleşik Devletleri dışından seçilmiş tek üyedir. Ayrıca, Öz Yılmaz Akademi’nin Türkiye’den seçilmiş ilk ve tek üyesi olarak ülkemizi temsil etmektedir.

Öz Yılmaz, petrol ve doğal gaz sahalarının aranması ve keşif sonrası bir sahanın geliştirilmesine yönelik sismik verilerin sahada toplanması, verilerin bilgisayarda işlenmesi ve yorumlanması konularını kapsayan teori ve uygulamaya yönelik dünya çapındaki çalışmalarını, Amerika Birleşik Devletleri’nde 1987 yılında yayınlanan “Seismic Data Processing” ve 2001 yılında yayınlanan “Seismic Data Analysis” kitaplarında toplamıştır. Bu kitaplar uzun yıllar hem üniversitelerde ders kitapları hem de petrol endüstrisinde klasik referans kitapları olarak kullanılmaktadır.Öz Yılmaz, 2015 yılında Amerika’da yayınlanan “Engineering Seismology” başlıklı üçüncü kitabında, yukarıda sözü edilen maden, kömür ve jeotermal sahalarının ve yeraltı su kaynaklarının aranması/geliştirilmesi ve geoteknik zemin etütlerine yönelik tüm mühendislik sismolojisi teori ve uygulamalarını topladı. Bu kitap hem üniversitelerde ders kitabı hem de inşaat sektöründe referans kitabı olarak tüm dünyada kullanılmaktadır.

Öz Yılmaz, petrol endüstrisinde son yirmi yılda yaptığı karada sismik araştırma ve uygulamalarını, 2021 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde yayınlanan “Land Seismic Case Studies” başlıklı dördüncü kitabında topladı. Öz Yılmaz bu kitapta, geliştirdiği ve Amerika Birleşik Devletleri’nde patentini aldığı iki sismik analiz iş akışını kullanarak engebeli topoğrafyanın ve tektonik bakımdan karmaşık jeolojik yapıların olduğu proje sahalarında petrol ve doğal gaz kaynaklarının haritalanmasıyla ilgili birçok örnek vermektedir.

Öz Yılmaz, daha önceki yıllarda da, bütün bu çalışmalarından ötürü Amerikan Uluslararası Jeofizik Teşkilatı’nın (SEG) Virgil Kauffman Altın Madalyası’yla (1991); Avrupa Yerbilimleri ve Mühendisleri Cemiyeti (EAGE) tarafından Conrad Schlumberger Yüksek Ödülü’yle (1992) onurlandırıldı; “Dünya’da Kim Kimdir” (Who’s Who in the World) 1998 baskısında biyografisine yer verildi; Avrupa Bilimler Akademisi Üyesi (2002) ve Amerikan Uluslararası Jeofizik Teşkilatı’nın (SEG) Onur Üyesi seçildi (2011).

Frontiers in Astronomy and Space Sciences dergisinde yayınlanan yakın tarihli bir makalede, Gezegen Bilimleri Enstitüsü'nde araştırmacı olan baş yazar Elizabeth C. Sklute, Antarktika'daki Taylor Buzulu tuzlu suyunun, muhtemelen binlerce yıldan beri izole edilmiş bir yeraltı su kütlesinden aktığını açıklıyor. Tuzlu suyun aktığı son bölge Blood Falls olarak adlandırıldı.

Tuzlu su akışı, gelişen bir mikrobiyal yaşam topluluğuna ev sahipliği yapan bir yeraltı ortamının yüzey tezahürü olan malzemeyi çökeltmektedir.

Sklute'a göre, başlangıçta tuzlu su berraktır, ancak tortu yüzeyde zamanla kızarır ve Blood Falls adını alır.

Tennessee Üniversitesi'nden bilim adamları, aralıklı tuzlu su deşarjı örnekleri topladıktan sonra, Sklute'un ekibi bunları Fourier dönüşümü kızılötesi, Raman, yakın kızılötesi görünür ve Mössbauer spektroskopileri kullanarak test etti.

Numuneler ayrıca kimya için mikroprob ve endüktif olarak eşleştirilmiş plazma optik emisyon spektroskopisi ve mineraloji, kristalografi ve kimya için X-ışını kırınımı, taramalı elektron mikroskobu ve transmisyon elektron mikroskobu kullanılarak karakterize edildi.

Sklute, "Kuru örnekler aldık ve onları farklı dalga boylarında ışık tutarak analiz ettik" dedi. "Işığın her dalga boyu, bir numunedeki bağların ve atomların farklı bir şekilde reaksiyona girmesini sağlar. Hepsini bir arada kullanmak, orada ne olduğunu anlamamızı sağlıyor.”

Araştırmacı, ekibinin küçük bilgilerin her birini aldığını ve bütün bir görüntü oluşturmak için bunları birbirine yapıştırdığını açıkladı. Daha sonra numuneleri oluşturan bağları veya atomları anlamak için farklı teknikler kullandılar.

Bilim adamı, "Bu teknikleri birleştirerek, bu Mars analog bölgesinin ayrıntılı mineralojik topluluğunu belirledik ve tortunun çoğunlukla karbonatlar olduğunu ve Bloody Falls'un kırmızı renginin, çözünmüş demir iyonlarının (Fe2+) açığa çıktıkça oksidasyonundan olduğunu öğrendik. havaya, muhtemelen diğer iyonlarla kombinasyon halinde." diye açıkladı.

"Bu tuzlu su, genellikle dünyada meydana gelen ferrik (Fe3+) mineraller oluşturmak yerine, demir ve klor ve sodyum gibi bir dizi başka element içeren amorf (uzun menzilli yapısı olmayan) nanokürelere dönüşmektedir."

Sklute, Curiosity gezgini tarafından Mars'taki Gale Krateri'nde amorf malzemelerin her yerde bulunduğuna dikkat çekti.

“Bugüne kadar Mars'taki amorf malzemenin neyden oluştuğunu belirleyemedik” dedi. “Dünyadaki doğal bir ortamda benzer olabilecek bir malzeme bulmak gerçekten heyecan verici. Bunun bir biyo-imza olduğunu söylemiyoruz çünkü mikroplar tarafından değil, mikropların yaşadığı kimya tarafından üretiliyor. Ancak bize başka bir donmuş dünyaya bakmamız için bir yol haritası veriyor.” Dedi.

Landsat 9'daki Operasyonel Kara Görüntüleyici-2 (OLI-2) tarafından 14 Mayıs 2022'de elde edilen yukarıdaki görüntü, Vangunu Adası’nın yaklaşık 24 kilometre güneyde yer alan denizaltı yanardağından yayılan renksiz bir su hattını göstermektedir.

Önceki araştırmalar, bu tür aşırı ısıtılmış, asidik su tüylerinin genellikle partikül madde, volkanik kaya parçaları ve kükürt içerdiğini göstermiştir. Araştırmacılar ayrıca kükürt üzerinde gelişen mikrobiyal topluluklar buldular.

Bu son faaliyetten önce, 2014 ve 2007 yıllarında Kavachi'de büyük patlamalar gözlemlendi. Volkan neredeyse sürekli olarak patlıyor ve yakınlardaki yerleşim adalarının sakinleri genellikle görünür buhar ve kül rapor ediyor. Ada, Gatokae ve Vangunu halklarının deniz tanrısı olarak adlandırılmıştır ve bazen Rejo te Kvachi veya "Kavachi'nin Fırını" olarak da anılır.

1939'da kaydedilen ilk patlamasından bu yana, Kavachi birkaç kez geçici adalar yarattı. Ancak bir kilometreyi bulan adalar, dalga etkisiyle aşınmış ve sular altında kalmıştır. Volkanın zirvesinin şu anda deniz seviyesinden 20 metre aşağıda olduğu tahmin ediliyor; üssü deniz tabanında 1,2 kilometre derinlikte yer alır.

Tektonik olarak aktif bir bölgede oluşan Kavachi -  güneybatıda 30 kilometre uzanan bir dalma bölgesi - Volkanı, magnezyum ve demir açısından zengin bazaltikten daha fazla silika içeren andezitiğe kadar değişen lavlar üretir. Magma ve su etkileşiminin buhar, kül, volkanik kaya parçaları ve akkor bombalar çıkaran patlayıcı püskürmelere neden olduğu freatomagmatik patlamalara sahip olduğu bilinmektedir.

Kaynak: NASA Earth Observatory images by Joshua Stevens, using Landsat data from the U.S. Geological Survey. Story by Sara E. Pratt.

Antroposen – insan etkisinin Dünya'yı yeni bir jeolojik dönem veya 'çağ' koşullarına sürüklediği yönündeki öneriler – jeolojik araştırmalarda son on yılın en etkili kavramlarından biri olmuştur.

'Altın nokta' arayışı, Antroposen çalışmasında, Antroposen'in başlangıcını işaretlemek için - dünyanın herhangi bir yerinden seçilen - benzersiz bir referans noktası sağlayacak ve nihayetinde resmi olarak Antroposen'in jeolojik zaman tablosunun bir parçası olarak tanımlanmasına izin verebilecek.

Araştırmacılar, dikkatlerini 20’nci yüzyılın ortasına yoğunlaştırıyor. Gezegenimizin tarihinde dönüşüm meydana getiren bu ‘Büyük Hızlanma’; fosil yakıtların devasa miktarlarda yakılmasını ve bunun iklime olan etkisini, plütonyum gibi insan yapımı radyoaktif elementler ile plastik atıklar ve diğer kirleticilerin dünya çapına yayılmasını ve Dünya’nın ekosistemleinde meydana gelen hızlı ve çarpıcı değişimleri içeriyor.

Şu anda, araştırma ekipleri, Antarktika'daki kar ve buz çekirdeğinden Polonya'daki bir turba bataklığına ve İtalyan Alpleri'ndeki derin yeraltı dikitlerine kadar dünya çapında bir düzine potansiyel alan üzerinde ayrıntılı çalışmalar yapıyor.

Leicester Üniversitesindeki araştırma takımları, aday bölgelerden ikisi üzerinde çalışıyor. Üniversitenin Coğrafya, Jeoloji ve Çevre Bilimleri Anabilim Dalında çalışan Profesör Zinke’nin öncülüğündeki araştırma takımı, Avustralya’daki Flinders Resifi’nde yer alan canlı bir mercanın yıllık büyüme katmanlarını analiz ediyor. Aynı bölümden Stephen Himson ve Profesör Williams’ın öncülük ettiği bir başka takım ise San Francisco Körfezi’ndeki çamur katmanlarını inceliyor. Bu katmanlar, son zamanlarda Körfez’de görülen pek çok istilacı canlının kalıntısı biçimindeki biyolojik bir kronometre barındırıyor.

Aday bölgelerin tam listesi ise şu şekilde:

• Beppu Körfezi (deniz çökelleri), Kyuşu Adası, Japonya
• Crawford Gölü (göl çamurları), Ontario, Kanada
• Esnesto Mağarası (mağara tortuları), İtalya
• Flinders Resifi (mercan), Mercan Denizi, Avustralya
• Gotland Havzası (deniz çökelleri), Baltık Denizi
• Palmer Buz Çekirdeği (buzul sahanlığı), Antarktika Yarımadası
• San Francisco Halici (deniz çökelleri), Kaliforniya, ABD
• Searsville Rezervuarı (göl çamurları), Kaliforniya, ABD
• Sihailongvan Gölü (göl çamurları), Jilin bölgesi, Çin
• Sniezka Bataklığı (bataklık kömürü katmanları), Polonya
• Viyana Müzesi Kazı Bölgesi (şehirdeki toprak), Avusturya
• West Flower Bahçe Bankası (mercan), Meksika Körfezi

Bu sonuçların duyurulması, Antroposen çalışmalarında büyük bir yeni gelişme olarak kabul edilmektedir. Gezegenimizin tarihinde evrensel olarak kabul edilen yeni bir aşama olarak kabul edilmesinde önemli bir potansiyele sahiptir.

Tropik okyanuslardaki devasa mercanların ve tortul arşivlerin çevresel değişimin kaydedicileri olarak rolünü inceleyen araştırmacı Profesör Zinke şunları söyledi: “Mercan, tropikal okyanuslar üzerindeki antropojenik etkilerin en yüksek çözünürlüklü arşivini sağlıyor ve bunu birkaç yüzyıl boyunca sürekli yukarı doğru büyümeyle yapıyorlar.”

"Flinders Reef'teki devasa mercanlar, 1710'dan başlayarak 300 yıldan fazla bir süredir sürekli bir çevresel değişim kaydı sağladı ve bize antropojenik aktivitenin uzak mercan resiflerinde çevreyi nasıl değiştirdiği konusunda bilgi verdi."

"Flinders Reef mercanları, 1950'lerde nükleer bomba testinin başlamasından kısa bir süre sonra 1959 ve 1963 arasında radyokarbonda açık bir artış kaydetti. Bu, Antroposenin benzersiz bir imzasıdır.”

"Fosil yakıtların yanması, 1850 civarında azalmaya başlayan karbon izotopik bileşimlerinde mercan iskeletinde açık bir imza bıraktı. Mercan bize fosil yakıtların yakılmasından kaynaklanan hafif karbonun yüzey okyanusları tarafından alındığını gösteriyor."

Çalışmalarında, yaşamda insan kaynaklı değişikliklere ve insan yapımı çevrelerin gezegenimizdeki doğal ekosistemlerin hassas dengesini nasıl etkilediğine odaklanan Profesör Williams şunları söyledi: “San Francisco halicinin ekosistemi, Japonya kadar uzak yerlerden getirilen organizmalar tarafından tamamen değiştirildi.”

"Bazen yeni gelenler benimsedikleri ekolojilere tamamen hükmediyor, kabukları son fosil kayıtlarında birikiyor ve gezegen üzerindeki insan etkilerinin açık bir jeolojik imzasını bırakıyor.”

"San Francisco Halici çok iyi çalışılmış olsa da, tanıtılan türlerden gelen aynı kalıplar gezegenimizde yaygınlaşıyor."

Kaynak: Leicester Üniversitesi

Mağara kaşifleri Mayıs ayı içerisinde yaptıkları araştırmalarda obruğu, Guangxi Zhuang Özerk Bölgesi'nin Leye İlçesi'ndeki Ping'e köyü yakınlarında keşfetmişlerdi.

Bölgesel ajansların yaptıkları haberlerde obruğun 192 metre derinlikte, 304 metre uzunlukta ve 149 metre genişlikte olduğu ifade edilmektedir. Konu ile ilgili yapılan sınıflandırmada obruk “büyük” olarak kategorize edilmekte ve obruğun tabanına ulaşılması için birkaç saat yürümek gerekmektedir. Araştırmacılar obrukta üç mağara girişi ile karşılaştılar.

Uzmanlar konu ile ilgili olarak, “obruğun tabanı ağaçların güneşe doğru büyüdüğü,  iyi korunmuş kadim bir ormanla kaplı” ifadelerine yer vermiştir.

Mağara keşif ekibine liderlik eden Chen Lixin, Xinhua'ya obruk zeminindeki yoğun orman altı bitkilerinin uzunluğunun bir insanın omuzlarına kadar ulaştığını ve obruğun tabanındaki kadim ağaçların bazılarının boyunun 40 metre olduğunu ifade etmiştir.

Çin'in Guangxi bölgesi farklı ve çarpıcı karstik oluşumlarıyla bilinmektedir. Xinhua, Kasım 2019'da Guangxi bölgesinde devasa bir obruk kümesi keşfedildiğini bildirmişti. Daha önce, 2016'da, bilim insanları dünyanın en büyük obruk kümesini Çin'in kuzeybatısındaki Şensi bölgesinde keşfetmişti.

Çin’de bulunan 192 metre derinliğindeki obruğun içinde boyu 40 metreye varan ağaçların ve çok farklı türlerin olduğu otantik bir orman keşfedildi.

Mağara kaşifleri Mayıs ayı içerisinde yaptıkları araştırmalarda obruğu, Guangxi Zhuang Özerk Bölgesi'nin Leye İlçesi'ndeki Ping'e köyü yakınlarında keşfetmişlerdi.

Bölgesel ajansların yaptıkları haberlerde obruğun 192 metre derinlikte, 304 metre uzunlukta ve 149 metre genişlikte olduğu ifade edilmektedir. Konu ile ilgili yapılan sınıflandırmada obruk “büyük” olarak kategorize edilmekte ve obruğun tabanına ulaşılması için birkaç saat yürümek gerekmektedir. Araştırmacılar obrukta üç mağara girişi ile karşılaştılar.

Uzmanlar konu ile ilgili olarak, “obruğun tabanı ağaçların güneşe doğru büyüdüğü,  iyi korunmuş kadim bir ormanla kaplı” ifadelerine yer vermiştir.

Mağara keşif ekibine liderlik eden Chen Lixin, Xinhua'ya obruk zeminindeki yoğun orman altı bitkilerinin uzunluğunun bir insanın omuzlarına kadar ulaştığını ve obruğun tabanındaki kadim ağaçların bazılarının boyunun 40 metre olduğunu ifade etmiştir.

Çin'in Guangxi bölgesi farklı ve çarpıcı karstik oluşumlarıyla bilinmektedir. Xinhua, Kasım 2019'da Guangxi bölgesinde devasa bir obruk kümesi keşfedildiğini bildirmişti. Daha önce, 2016'da, bilim insanları dünyanın en büyük obruk kümesini Çin'in kuzeybatısındaki Şensi bölgesinde keşfetmişti.

Çin’de bulunan 192 metre derinliğindeki obruğun içinde boyu 40 metreye varan ağaçların ve çok farklı türlerin olduğu otantik bir orman keşfedildi.

Mağara kaşifleri Mayıs ayı içerisinde yaptıkları araştırmalarda obruğu, Guangxi Zhuang Özerk Bölgesi'nin Leye İlçesi'ndeki Ping'e köyü yakınlarında keşfetmişlerdi.

Bölgesel ajansların yaptıkları haberlerde obruğun 192 metre derinlikte, 304 metre uzunlukta ve 149 metre genişlikte olduğu ifade edilmektedir. Konu ile ilgili yapılan sınıflandırmada obruk “büyük” olarak kategorize edilmekte ve obruğun tabanına ulaşılması için birkaç saat yürümek gerekmektedir. Araştırmacılar obrukta üç mağara girişi ile karşılaştılar.

Uzmanlar konu ile ilgili olarak, “obruğun tabanı ağaçların güneşe doğru büyüdüğü,  iyi korunmuş kadim bir ormanla kaplı” ifadelerine yer vermiştir.

Mağara keşif ekibine liderlik eden Chen Lixin, Xinhua'ya obruk zeminindeki yoğun orman altı bitkilerinin uzunluğunun bir insanın omuzlarına kadar ulaştığını ve obruğun tabanındaki kadim ağaçların bazılarının boyunun 40 metre olduğunu ifade etmiştir.

Çin'in Guangxi bölgesi farklı ve çarpıcı karstik oluşumlarıyla bilinmektedir. Xinhua, Kasım 2019'da Guangxi bölgesinde devasa bir obruk kümesi keşfedildiğini bildirmişti. Daha önce, 2016'da, bilim insanları dünyanın en büyük obruk kümesini Çin'in kuzeybatısındaki Şensi bölgesinde keşfetmişti.

Buna ek olarak kaya  tuzu içine sıkışmış prokaryotik ve ökaryotik yaşam formlarının hâlâ canlı olabileceği düşünülüyor. Bakteriler ve mavi-yeşil alglerin de dahil dahil olduğu, gerçek çekirdek zarlarına veya organellere sahip olmayan hücre formları prokaryot olarak sınıflandırılıyor. Ökaryotlar ise hem zara bağlı bir çekirdeğe hem de organellere sahip hücre formları olarak isimlendiriliyor.

Araştırmacılar, bulunan bu eski kayaç parçasının içindeki organizmaların büyük ölçüde mavi-yeşil alglerden oluştuğunu ifade ediyor.

Ayrıca yapılan araştırma, kaya tuzu sayesinde milyonlarca yıl önce gezegendeki tuzlu su ortamını ve koşullarını incelemek için eşsiz bir fırsat sunuyor.

Bunun yanı sıra tespit edilen bulguların, sadece gezegenimizde değil, aynı zamanda büyük tuz birikintilerinin tespit edildiği Mars'ta da olası eski yaşam formlarına dair ipuçları verebileceği ifade ediliyor.

Peki bu organizmalar  kaya  tuzu içerisine nasıl hapsoldu?

Yapılan araştırmalar, kaya tuzlarının sıvı kapanı olduğunu göstermiştir. Bir başka deyişle, son derece tuzlu su ortamında meydana gelen kaya tuzu kristalleri, oluşumları sırasında küçük miktarda deniz suyunu içine hapsediyor. Bu sıvı mikroskobik organizmaları içeriyorsa söz konusu canlılar belli bir sınır içerisinde sıkışıp kalabiliyor.

Yapılan araştırma Batı Virginia Üniversitesi'nden jeolog Sara Schreder-Gomes ve meslektaşları tarafından Avustralya'da organize edilmiştir.

Kıtanın merkezi şu anda çöl olsa da bir zamanlar burada tuzlu bir deniz uzanıyordu. Bu nedenle araştırmacılar Orta Avustralya'daki 830 milyon yıllık tortu tabakası Browne Formasyonu'ndan örnekler topladı.

Ultraviyole ve görünür ışıkla numuneleri mikroskop altında inceleyen ekip, sıvı kapanlarının organik malzeme içerdiğini gördü. Bu da tuz kristallerinin mikroorganizmalara ev sahipliği yaptığı anlamına geliyordu.

Hakemli bir bilimsel dergi olan Geology’de yayımlanan çalışmada şu ifadeler geçmektedir:

Bu nesneler boyut, şekil ve floresana verdikleri tepki açısından prokaryot ve ökaryot hücreleri ve organik bileşiklerle tutarlıdır.

Bu kapsamda, Mars’ta Perseverance ve Curiosty uzay araçlarıyla çalışmalarına devam eden NASA, Ingenuity ile de uçarak çeşitli dataları bir ortaya getiriyor.

Insight ismi verilen uzay aracı ise sarsıntıları incelemekte kullanılıyor.

Ağustos ayı içerisinde 4.2 büyüklüğünde şimdiye kadar meydana gelen en büyük sarsıntısı saptayan Insight, 94 dakika süren sarsıntıyı da kayıtlara geçmişti. 4 Mayıs tarihinde ise Mars’ta şimdiye kadarki en büyük sarsıntı meydana geldi.

Mars’ta tespit edilmiş en büyük deprem 5.0 büyüklüğünde gerçekleşti.

NASA’nın “canavar deprem” olarak tanımladığı tabiat olayının daha fazla incelenmesi ile bilim insanları sarsıntının merkezini ve kaynağını belirlemeyi umuyor.

Deprem  fırtınası, eşlik eden bir ana şok olmaksızın nispeten kısa bir süre içerisinde aynı küçük alanda meydana gelen sismik aktiviteyi ifade etmektedir.

Nature dergisi Communications Earth & Environment'da yayınlanan bir araştırmaya göre söz konusu fırtına, Antarktika Yarımadası'nın kuzeybatı ucu ile Güney Shetland Adaları arasında yer alan yaklaşık 60 mil genişliğindeki Bransfield Boğazı'nı etkiledi.

Fırtına, Richter ölçeği ile büyüklüğü 4’ü aşan 128 depremle Ağustos 2020’de başladı. Depremlerin ilk evresinde 3 186 sismik aktivite kaydedildi ve 2 Ekim ile 6 Kasım’da sırasıyla büyüklüğü 5.9 ve 6 olan iki büyük deprem ile zirveye ulaştı. Araştırmacılar, bu aktiviteden sonra bölgedeki sismik hareketliliğin önemli ölçüde azaldığını belirttiler.

Toplamda sismik aktivite boyunca, bilim adamlarının daha önce etkin olmadığını düşündüğü Orca su altı yanardağının yakınında meydana gelen yaklaşık 85 000 deprem kaydedildi. Uluslararası araştırmacılar, deprem  fırtınasının bölgede şimdiye kadar kaydedilen en yoğun sismik aktivite olduğunu söyledi.

Çalışmaya göre su altı yanardağı, tabanda yaklaşık 11 kilometre çapında neredeyse dairesel bir koni ve yaklaşık 3 kilometre genişliğinde bir kraterden oluşuyor. Yanardağ yaklaşık 900 metre yüksekliğe sahiptir.

GFZ Alman Yerbilimleri Araştırma Merkezi'nde bir sismolog olan ortak yazar Simone Cesca “Normalde, bu süreçler jeolojik zaman ölçeklerinde meydana gelir, yani bir bakıma, bunu gördüğümüz için şanslıyız." dedi.

Bilim adamları, bölgedeki sismik istasyonlardan ve Dünya yörüngesindeki uydulardan gelen verileri analiz etmek de dahil olmak üzere fırtınayı ve jeofiziksel etkilerini izlemek için çeşitli yöntemler kullandılar.

Antarktika volkanik aktiviteden tamamen yoksun gibi görünse de, NASA'nın İklim Değişikliği ve Küresel Isınma araştırmalarına göre, Antarktika’da buz tabakası'nın altında volkanların olduğuna dair önemli kanıtlar var. Bunlardan bazıları yakın jeolojik geçmişte aktifti.

Antarktika'daki tam yanardağ sayısı bir sır olarak kalmaya devam ediyor, ancak yakın tarihli bir çalışma, yalnızca Batı Antarktika'da 138 tane yanardağı olduğunu göstermektedir. Buna rağmen, yakın jeolojik geçmişte bölgede dramatik volkanik patlamaları meydana gelmemiştir.

Bununla birlikte, kıta buzla kaplı olduğundan ve birçok volkanın uzaklığı onları incelemeyi zorlaştırdığından, Antarktika'nın birçok yerinde volkanizma ile ilgili veri eksikliği vardır.

Yeni keşfedilen canlıya “Linyi  Lagerstatte” ismini veren araştırmacılar, fosil grubunun, başta eklem bacaklılar olmak üzere okyanus tabanında yaşayan 35'ten fazla soyu tükenmiş türden meydana geldiğini ifade ettiler.

Tespit edilen fosil grupları arasında solucana benzer ve süngerimsi yapıya sahip çeşitli yaşam formları da bulundu.

Çin Bilim Akademisine bağlı Nanjing Jeoloji ve Paleontoloji Enstitüsünde araştırma görevlisi olan Zhao Fangchen’ye göre, “Linyi  Lagerstatte”, eklem bacaklıların uzuvları, gözleri ve bağırsaklarını mükemmel şekilde korumasıyla kayda değer bir buluş ve bu iyi korunmuş fosiller, hayvanların erken evrimi hakkında yeni anatomik veriler sağlamayı vaat ediyor.

Bu hayvan grubunun, birçok modern organizmanın atalarının ortaya çıkmasına yol açan kritik evrim dönemi olan Kambriyen patlamasından hemen sonra Dünya'da oluştuklarına inanılıyor.

Araştırmacılar ayrıca "Linyi  Lagerstatte'deki çok kategorili deniz türleri, sadece o dönemde gelişen organizmaların canlı bir tasvirini değil, aynı zamanda Kambriyen patlamasının ardından deniz faunalarının morfolojik farklılığı, topluluk yapısı ve paleocoğrafik dağılımına ilişkin önemli bilgiler sunuyor" dedi.

Araştırmacılar bu bulgularını şu sözlerle açıkladı; “Ordovisyen açık denizde nispeten nadirdir ve geniş çapta dağılmıştır, mineralize olmayan deniz organizmalarının çeşitliliği ve biyocoğrafyasının düzensiz bir görüntüsünü üretir ve Kambriyen gruplarının kaderi hakkındaki anlayışımıza meydan okur. Burada, ilk kez, Brechin, Ontario yakınlarındaki Kirkfield Formasyonunun Geç Ordovisiyen (Katian) Üst Üyesinden iyi korunmuş marrellomorf eklembacaklı, parçalı kabuklar ve makroalgler dahil olmak üzere yumuşak gövdeli fosilleri rapor ediyoruz. Mineralleşmemiş elementler ve ilişkili istisnai olarak korunmuş kabuklu biyota, sığ, karbonat baskın rafı boğan fırtına birikintilerine hızla gömüldü. Marrellomorf, Tomlinsonus dimitrii süslü, kıvrımlı baş dikenleri ve bir çift hipertrofik uzantıları ile dikkat çekicidir ve yavaş hareket eden, bentik bir yaşam tarzını düşündürür. Yeni veriler kullanılarak marrellomorf filogeninin yeniden değerlendirilmesi, iç ilişkiler farklı dış grup seçimine karşı sağlam olmasına rağmen, bir araknomorf afinitesini destekler. Daha önceden Clades Marrellida ve Acercostraca kurtarılmıştı, ancak Marrellomorpha'nın monofili belirsiz. Yeni takson, Devonian Mimetaster'ın kız kardeşi olarak kurtarıldı ve bilinen en genç ikinci marrellid olarak, bu türün evriminde önemli bir boşluğu doldurdu. Daha genel olarak, Brechin biyotası, Laurentia'daki Ordovisyen açık deniz şelf ortamlarında nadir bir pencereyi temsil eder ve diğer paleo-kıtalardan gelen çağdaş Lagerstätten ile önemli bir karşılaştırma noktasını temsil eder ve daha fazla keşif için büyük potansiyele işaret eder.”

''Yumuşak doku fosilini bulmak büyük bir sürpriz''

Araştırma ekibinden Jean-Bernard Caron da "Yumuşak doku fosilini bulmak büyük bir sürprizdi. Çünkü bu yaratıklar, Ordovisyen döneminde Kuzey Amerika'nın doğusundaki geniş suları işgal eden sığ resif tortullarında görülmedi. Tomlinsonus gibi tamamen yumuşak gövdeli türlerin bulunması, o zamanlar gerçekten var olan çeşitliliğinin çok daha iyi anlaşılmasını sağlıyor" açıklamasında bulundu.

Ontario Kraliyet Müzesi'ndeki Dawn of Life sergisinde sergilenen Tomlinsonus fosiline ait çalışma The Journal of Paleontology dergisinde yayımlandı.

Bilim adamları son olarak, şimdiye kadar kaydedilmiş en büyük iki depreme işaret eden bir aktivite tespit etti.

Bu depremler, 25 Ağustos 2021'de kaydedilen 4.2 büyüklüğündeki S0976a ve 24 gün sonra meydana gelen 4.1 büyüklüğündeki S1000a.

Etki açısından, ikisi de önceden kaydedilmiş mars depremlerinden beş kat daha güçlü.

Depremlerden ilkinin birkaç saniye sürdüğü belirtildi. Buna karşılık ikinci depremin 94 dakika devam ettiği açıklandı. 

Ani sıcaklık artışı doygun olan toprağın kontrollü bir şekilde drene olamamasına sebep olmaktadır. Bu durum da heyelanlara davetiye çıkartmaktadır. Özellikle Karadeniz Bölgesi’nde sıklıkla meydana gelen heyelanlar sonrasında yapılar, tarım arazileri, altyapılar ve üstyapılar zarar görmektedir.

Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi (RTEÜ) Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi öğretim üyesi, ekoloji ve ekosistem uzmanı Prof. Dr. Turan Yüksek, ““Ekosistemde kar ne kadar fazla kalırsa bu karın erimesiyle toprak üzerinde ve toprak içerisindeki bol miktardaki su, kolaylıkla heyelana sebep olabiliyor. Zaten Rize'nin ve Doğu  Karadeniz ekosisteminin çok ciddi bir heyelan  duyarlılığı var. Hem yağmur, kar miktarı hem de eriyen karın su eşleri ile heyelan duyarlılığı o oranda daha da artıyor. Arazi üzerinde oluşturduğumuz tahribatlar da heyelanın tetiklenmesine bir başka etken oluyor. Yoğun olarak yaptığımız yol aksları, yollarda kullandığımız beton malzeme ve yan drenajlarının yetersiz olması ile suyun yapılan yol üzerinde harekete geçmesi, yamacın mukavemetini, statik dengesini bozuyor ve bunun sonucunda da maalesef heyelan oluşmasına sebep oluyor” dedi.

Prof. Dr. Yüksek açıklamalarına, “"Özellikle 2 metrenin üzerinde iyi bir kar var. Tabii ki ekosistem için kar çok değerli. Suyun varlığı ve sürdürülebilmesi için karı, ekosistemi bahşeden Allah'a şükürler olsun. Ama bu karın kısa sürede erime olasılığı da heyelan için ciddi bir risk oluşturabilir endişesi içerisindeyim. Doğu  Karadeniz'in en kurak mevsiminde bile toprak içerisindeki su seviyesi yüzde 30’ların altına bir türlü düşmüyor. Dolayısıyla bu bölgede yağmur yağdığında, kar suyu hızlı bir şekilde eridiği zaman toprak çok hızlı bir şekilde su doygunluğuna erişebilir ve bunun sonucunda da fazla su, yamaç üzerinde akışa geçerek toprağın kolay bir şekilde yırtılmasına ve hareket etmesine sebep olabilir. Biz arazi üzerinde yaptığımız her türlü hatalı uygulamalarla heyelanın  duyarlılığını daha da artırmış oluyoruz. Üzerine de ekstra yağmur suyu ve kar ile karın eriyen su eşleri bindiği anda da heyelan olma olasılığını maalesef üst seviyeye taşımış oluyoruz” şeklinde devam etti.

Axios, son dönemde, jeotermal enerji pazarında devrim yaratmayı amaçlayan bir girişim olan Quaise Energy'nin Şubat ayında A serisi finansman için 40 milyon dolar güvence altına aldığını bildirdi. Bu süper derin sondajın amacı, Dünya'nın derinliklerindeki ısıdan sınırsız miktarda yenilenebilir enerjiye erişmek.

BusinessWire'a göre Quaise Energy CEO'su ve kurucu ortağı Carlos Araque, "Bu finansman turu bizi temiz, yenilenebilir temel yük enerjisi sağlamaya daha da yaklaştırıyor" dedi. "Teknolojimiz, rüzgâr ve güneşten çok daha büyük bir ölçekte, dünyanın her yerinden enerjiye erişmemizi sağlayarak, gelecek nesillerin bol miktarda temiz enerjiyle çalışan bir dünyada olmasını sağlıyor."

Jeotermal enerji, güneş, rüzgâr ve hidro gibi diğer yenilenebilir enerji kaynaklarına kıyasla düşük bir profile sahip. Bu enerji türü, insanlar tarafından kullanılan en eski güç kaynakları arasındadır, ancak dünyanın en büyük jeotermal üreticisi olan Amerika Birleşik Devletleri'ndeki net enerji üretiminin yalnızca yüzde 0,4'ünü oluşturur.

Mevcut jeotermal santraller, tektonik olarak aktif fay hatları gibi, sıcak kayaların Dünya yüzeyine yakın olduğu bölgelerde inşa ediliyor ve bu da gezegenimizin doğal ısısından faydalanmayı ve buharla çalışan elektriğe dönüştürmeyi kolaylaştırıyor. Ancak bitkiler, gezegenin yüzeyinin birkaç metre altında küresel olarak bulunan sıcak kayaya erişebilirse, jeotermal enerji dünyanın enerji ihtiyaçlarını karşılamada çok daha büyük bir rol oynayabilir.

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nün (MIT) bir yan ürünü olan Quaise, güçlü bir manyetik alanda elektronlar tarafından desteklenen milimetre dalga ışık demetleri çeken Gyrotron olarak bilinen vakum tüplerini kullanarak bu teknolojiye öncülük etmeyi amaçlıyor. Şirket, bu cihazları kullanarak, her ikisi de yaklaşık 12 bin metre uzunluğunda olan Rusya'nın Kola Superdeep Borehole veya Katar'ın Al Shaheen petrol kuyusu gibi şimdiye kadar yapılmış en derin deliklerin neredeyse iki katı kadar Dünya'yı delmeyi planlıyor.

Gyrotronlar, nükleer füzyon deneylerinde plazmayı ısıtacak kadar güçlüdür, bu da onları, yeraltı kayalarının yaklaşık 500°C sıcaklıklarda yuvarlandığı 19 bin metrelik benzeri görülmemiş derinlikleri araştırmak için ideal bir araç haline getirir. Bu yakıcı ortama pompalanan su, verimli bir şekilde elektriğe dönüştürülebilen buhar olarak anında buharlaşacaktır.

Araque ve Quaise'deki ekibi, önümüzdeki birkaç yıl içinde tohum paralarını prototip teknolojilere aktarmayı planlıyor. ScienceAlert'e göre şirket, 2028 yılına kadar kömür yakıtlı elektrik santrallerini jeotermal enerji noktalarına uyarlamayı hedefliyor. Araque'a göre, bu süper derin deliklerin sondajı birkaç ay sürecek, ancak kurulum tamamlandıktan sonra bir bölgeye bir yüzyıla kadar sınırsız enerji sağlayabilecekler.

Bu kullanılmayan derindeki Dünya kaynağı, medeniyetimizin insan kaynaklı iklim değişikliğinin ana nedeni olan fosil yakıtlara olan bağımlılığı sona erdirmeye yönelik çok yönlü bir yaklaşımın parçası olarak ortaya çıkabilir. Jeotermal enerji, güneş, rüzgâr, hidro ve nükleer füzyonun yanında temiz bir güç kaynağı olarak ortaya çıkabilir ancak bu muhtemelen uzun bir zaman alacaktır.

Araştırmacılar gerçekleştirdikleri çalışma sonucunda, yaklaşık 3 800 yıl önce meydana gelen 9.5 büyüklüğündeki depremin yaklaşık 8 bin kilometre genişliğinde bir tsunamiye neden olduğunu ve bin yıl boyunca Şili’nin kıyı şeridinde yeni bir yerleşim kurulmadığını ortaya çıkardılar.

Şili Üniversitesi akademisyenleri tarafından yürütülen yeni bir araştırmaya göre, depremin arkasında Nazca ve Güney Amerika tektonik plakaları arasındaki bir çarpışma vardı ve bu da 20 m yüksekliğinde tsunami dalgalarına neden oldu.

Reuters ile yaptığı görüşmede araştırmanın liderlerinden biri olan jeolog Gabriel Easton şöyle açıklıyor: "Antofagasta ve kuzey Şili bölgelerinin kıyıları boyunca çeşitli noktalarda, genel olarak, 4 ila 7 metre mevcut deniz seviyesinden yüksekte oluşu, deniz seviyesindeki küresel değişikliklerle değil de, ancak büyük depremlerin sonucu olan tektonik yükselme ile açıklanabiliyor.”

Araştırmacılar bu olayın etkisinin ve büyüklüğünün, Şili'nin kuzey bölgesindeki tehlike ve risk değerlendirmesi için hesaba katılması gerektiğini vurguladı.

Tamamlanması yaklaşık yedi yıl süren çalışma, antik çağda bu tür felaketlerin bölgeyi ne sıklıkla etkilediğini görmek için yapıldı.

Şili, 2010'da meydana gelen ve 8,8 büyüklüğündeki depremler de dahil olmak üzere uzun bir ölümcül deprem geçmişine sahip. Ayrıca güney sahil kasabaları yüzlerce kişinin ölümüne neden olan yıkıcı tsunamilere sahne olmuştu.

Kurultayın açılış konuşmaları, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan Yardımcısı Prof. Dr. Şeref Kalaycı, MTA Genel Müdürü Vedat Yanık, AFAD Başkanı Vali Yunus Sezer, TÜBİTAK Başkanı Prof. Dr. Hasan Mandal, TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Başkanı Hüseyin Alan ve Kurultay Başkanı Prof. Dr. Gürol Seyitoğlu tarafından yapıldı.

Etkinliğin açılışında konuşan Bakan Yardımcısı Sayın Prof. Dr. Şeref Kalaycı, yerleşim alanlarının ve sanayi bölgelerinin yer seçimleri, deprem ve heyelan gibi doğal afetlerin araştırılması, insan faaliyetlerinin çevreye etkilerinin araştırılması, iklim değişikliği, mühendislik yapılarının tasarımı ve inşasına temel oluşturan zemin özelliklerinin belirlenmesi gibi konuların jeoloji mühendisliğinin başlıca görev alanları olarak büyük önem taşıdığını belirterek, Kurultayda emeği geçenlere teşekkür etti.

MTA Genel Müdürü Sayın Vedat Yanık etkinlik konuşmasında; yer altındaki madenlerin aranıp bulunarak toplumun hizmetine sunulmasında, deprem heyelan gibi doğa olaylarının zararlarının azaltılmasında, güvenli yaşam alanlarının belirlenmesinde jeoloji biliminin öneminin tartışmasız bir gerçek olduğunu, toplumun afetlere karşı bilinçlendirilmesi ve hazırlanmasının önem arz ettiğini belirterek, 5 gün sürecek etkinliğin, yerbilimleri camiasına faydalı olması temennisini iletti.

Kurultay, “Doğa Kaynaklı Afetler” ana teması altında tüm yerbilimcileri alanında uzman katılımcılarla bir araya getirerek, 5 gün boyunca yapılan sunum ve panellerle, jeoloji biliminin geleneksel konularının ele alınmasına ve görüşlerin paylaşılmasına vesile oldu. Etkinliğe, kamu ve özel sektör temsilcileri, üniversitelerin değerli hocaları ve öğrencileri ile birçok STK katılım sağladı.

Gjerdrum  heyelanının görüntüleri, 30 Aralık 2020’de meydana geldiğinde dünyayı şok etmişti. Bölgede 1000'den fazla kişi tahliye edilmiş on kişi de hayatını kaybetmişti. Bu felaketin ardından gelecekte benzer olayların yaşanma riskine karşın teknik bir komite kuruldu.

Quick Clay (QC)

Bölgede karşılaşılan “quick  clay” olarak bilinen bu malzeme, aşırı ve ani yüklendiğinde yüksek derecede konsolide olan ve sıvı gibi akan özel bir kil türü için kullanılan terimdir. QC türü malzeme başlıca Norveç ve İsveç olmakla beraber Finlandiya, Rusya, Kanada ve Alaska’da da görülmektedir.

QC, İskandinavya'da deniz seviyesinin altında (son buzul çağının sonunda deniz seviyesinin mevcut yüksekliği) bulunur. İskandinav yarımadası (Norveç ve İsveç) yaklaşık 3 000 metre (yaklaşık 20.000 yıl önce) bir buz tabakasıyla kaplıydı. Buz erimeye başlayınca küçük kil parçacıkları su ile birlikte akarak deniz kıyısı boyunca tuzlu suda deniz ortamında çökeldi. Tuz, kil parçacıklarının oldukça dengesiz bir yapı oluşturmasına neden oldu.

Heyelan Tehlikesi

Gjerdrum komitesi, QC türü malzemelerde izlenen heyelanların riskini ortadan kaldırmanın imkansız olduğu sonucuna vardı. Ancak, bugün daha fazla toprak kayması riskinin kabul edilebilirden daha yüksek olduğunu da belirttiler.

Komitenin büyük çoğunluğu, Norveç'in gelecekteki QC heyelanlarında kimsenin ölmemesi gibi bir hedefi olması gerektiğine inanıyor. Bu amaca ulaşmak için ulusal bir eylem planının oluşturulması gerekiyor.

Komite tarafndan, farklı kurum ve kuruluşların sorumluluklarının daha net olması gerektiği de dahil olmak üzere başka tavsiyelerde bulunuldu. Rapora göre, QC türü kil bulunan alanlar araştırılmalıdır.

Norveç Sivil Koruma Müdürlüğü (DSB), hızlı kilin oluşturduğu risklerin zaten çok iyi farkında ve ülkenin büyük bölümünde onu “önemli bir tehlike” olarak nitelendiriyor. Afet planlama raporunda, DSB bir şehirde heyelan senaryosu özetledi.

Norveç Su Kaynakları ve Enerji Müdürlüğü (NVE), QC heyelanlarının potansiyel risk oluşturduğu on yoğun nüfuslu bölgeye genel bir yakaşım getirmektedir. Komitenin raporu ayrıca mevcut binaların güvenliğinin sağlanmasını tavsiye ederken, yeni geliştirmelerin güvenlik gerekliliklerini takip etmesi gerekiyor. Erozyon ve arazideki diğer değişikliklerin daha iyi izlenmesi için de çağrıda bulunuldu.

Sonuç

Ülkemizde özellikle aşırı yağışların olduğu dönemlerde heyelan olaylarının daha sık yaşandığına şahit olmaktayız. Mühendislik hizmeti alan karayolu, demiryolu, havalimanı, baraj gibi yapılarda söz konusu durum büyük çoğunlukla bertaraf edilmektedir. Yapılaşmanın kontrollü olmadığı ve imar sınırlarının düzensiz geliştiği alanlarda ise zemin ve yapı ilişkisi üzerine gerekli değerlendirmelerin yapılamadığı görülmektedir.

Norveç’te yaşanan örnekte olduğu gibi ülkemizde de heyelana duyarlı alanlar ilgili kuruluşların yaptığı çalışmalarla bilinmektedir. Bu doğrultuda gerekli önlemlerin alınması ve imara esas jeolojik – jeoteknik etüt çalışmalarının titizlikle yapılması önerilmektedir.

Bektaş açıklamalarına şöyle devam etti, “Trabzon’da 6 blok var. Heyelan tehlikesi altında. Afet oluyor. Sonra ‘devlet sizin yaranızı saracak’ deniyor. Devlet benim yaramı sarmasın. Ben yaralanmadan önce devlet beni korusun.”

Bektaş, yaptığı açıklamalarda şunları kaydetti: “Trabzon’da  jeolojisine bağlı doğal afet potansiyeli taşıyan haritayı 15 yıl önce akademik hayatımda hazırladım. Trabzon’un doğal afet potansiyeli diye.. Trabzon’un sel, heyelan, deprem riski özet halinde verildi. Maalesef bilime değer verilmiyor. Bu haritayı Valiliğe, Belediyeye, AFAD’a verdim. Herkes kulak arkasına attı. Popülist politika... Trabzon’da 6 tane heyelan bölgesi var diyorsun kimsenin işine gelmiyor. Ne zamanki felaket oluyor. O zaman toplum harekete geçiyor.”

Zamanında bu yamaçlar tamamıyla denetime kapalıydı. Heyelan bölgesi olarak geçer. Oradaki heyelan sahaları maden tetkik arama enstitüsünün hazırlamış olduğu haritalarda mevcuttur. Bu haritalardan dahi yararlanmadık. O bölgeler imara açılırken jeolojik yapısının muhakkak dikkate alınması gerekirdi. Çok eğimli olan yerlerin eğimi azaltılması gerekirdi. Heyelanı tetikleyen en önemli faktörlerden biri eğimdir. İkincisi ise sudur. Suyu da o bölgeden uzaklaştırmamız gerekirdi. Yeraltı seviyesi çok yüksek. Geçen yıllarda da kaymalar olmuştu. Maalesef kaymalar oluyor, evler yıkılıyor, belli müddet sonra oralar imara açılıyor. En ilginç yönlerden biri heyelan tehlikesi olan yerlerde çok katlı binalar yapılmaz. Heyelan tehlikesi ayrı, heyelan riski ayrı bir şeydir. 4 katlı bir evde yaşayan insan sayısıyla, 10 katlı evde yaşayan insan sayısı çok farklı. Can ve mal kaybı çok daha fazla olacak. Düşünün ki o sırtlarda gökdelenler var. O binaların bir tanesi kaysa çok büyük can ve mal kaybı olur. Bilim adamların söyledikleri sözde kalıyor. Doğanın söylediği geçerli oluyor.

6 Bölge

Yıldızlı, Akyazı, Beşirli, Erdoğdu, Boztepe, Pelitli ve Boztepe sırtının kuzeye bakan yamaçları yerçekimi ve yağış etkisiyle kaymaya hazır 6 faylı ve bloklu heyelan bölgesidir. Deniz seviyesiyle Boztepe arasında 400 metre kod farkı var. Dolayısıyla ayrışmış faylı bloklu bu yapı yerçekimi etkisiyle kaymaya başlıyor. Buna yağış da eşlik edince kayma çok daha hızlı oluyor. Bugün yaşadığımız olaylar devam edecek. Özellikle karlar erimeye başlayınca bu heyelanlar daha da artacak. Haziran, temmuz, ağustos aylarına gelince yağışlar sağanak yağmaya başlıyor. Yaz selleri yaşanmaya başlayacak.

Bölgenin CIVISA sismo-volkanik gözetim merkezi için çalışan Fatima Viveiros, "Evim aktif bir volkanik sistem üzerinde bulunuyor" dedi.

Adanın sismik aktivitesindeki ani artış, Azor Adaları'nın yaklaşık 1.400 kilometre güneydoğusunda, 2021'de İspanya'nın La Palma adasındaki Cumbre Vieja yanardağının patlamasından önce tespit edilen depremleri hatırlatıyor. 85 gün boyunca süren bu patlama binlerce mülkü ve ürünü yok etti.

Portekiz'in özerk bir bölgesi olan Azor Adaları'nın başkanı Jose Bolieiro, son günlerde Sao  Jorge'yi vuran deprem sayısının 2021'de bölgede bir bütün olarak kaydedilenlerin iki katı olduğunu söyledi.

Bölgenin CIVISA sismo-volkanik gözetim merkezi geçtiğimiz günlerde volkanik alarmı seviye 4'e yükseltti, bu da yanardağın 1808'den beri ilk kez patlaması için "gerçek bir olasılık" olduğu anlamına geliyor.

Yetkililer, bölgenin acil durum planının etkinleştirildiğini ve gerekirse Sao  Jorge'deki 8.400 yerlinin tamamını tahliye etmek için hazırlıkların yapıldığını söyledi. Yerel hükümet in açıkladığı rakamlar, son iki gün içinde hava veya deniz yoluyla yaklaşık 1.250 kişinin Sao  Jorge'den ayrıldığını gösterdi.

Azorlar, Portekiz'e bağlı olan Atlas Okyanusu'nun ortasındaki takımadalar topluluğudur. Lizbon'a yaklaşık 1500 km uzaklıkta bulunan adalar, Kuzey Amerika'nın doğu sahilinden de yaklaşık 3900 km uzakta yer alır (Wikipedia).

Belgeselin ilk gösteriminin, 13 Nisan 2022 tarihinde, Ankara MTA Genel Müdürlüğü Kültür Sitesi’nde yapılacak olan “74. Uluslararası Katılımlı Türkiye Jeoloji Kurultayı"ndaki “Doğa Kaynaklı Afetler” özel oturumunda gerçekleştirilmesi planlanmaktadır.

“Derin Uğultu” belgeselinin fragmanın izlemek için linke tıklayabilirsiniz. https://www.youtube.com/watch?v=W_u2MkMzFDQ

İstanbul Teknik Üniversitesi Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü'nün Twitter hesabından yapılan paylaşımda,"Prof. Dr. mult. A.M. Celâl Şengör, akademik vazifesinden 24 Mart 2022 tarihinde emekliye ayrılacaktır. 23 Mart 2022 13.30'da, “İTÜ’de 40 Yılım: Bu Sürede Dünya Jeolojisinde Meydana Gelen Gelişmeler ve İTÜ’nün Katkısı” konulu Vedâ Dersi için YouTube linki; https://www.youtube.com/watch?v=eUGBnjIpzTs” ifadeleri kullanıldı.

Celal ŞENGÖR Kimdir?

Ali Mehmet Celal ŞENGÖR, Türk akademisyen ve jeologdur. Şengör, ABD Ulusal Bilimler Akademisi, Amerikan Felsefe Topluluğu ve Rus Bilimler Akademisi üyesidir. Mehmet Fuat Köprülü'den sonra Rus Bilimler Akademisine seçilmiş ikinci Türk profesördür. Alman Jeoloji Derneği tarafından Şengör'e Gustav Steinmann Madalyası verilmiştir. Fransa, Birleşik Krallık, Avusturya ve Amerika Birleşik Devletleri'nde misafir öğretim üyesi olarak çalışmalarda bulunan Şengör, jeolojide özellikle yapısal ve tektonik dallarındaki çalışmaları ile ün yapmıştır. Bu konuda bilindiği kadarıyla, 17 kitap, 262 bilimsel makale, 217 tebliğ özeti, 74 popüler bilim makalesi; tarih ve felsefe ile ilgili popüler 13 kitap ve 500’ü geçen deneme yazısı yayınlamıştır.

'200 Fosilimiz ve Maden Cevheri Var'

Maden Mühendisi Çoban konu ile ilgili konuşmasında şu ifadeleri kullandı:

"Burada 200 çeşit fosilimiz ve maden cevheri var. Fosil çeşitlerimiz giderek çoğalıyor. Ülkemizde olmayıp değişik ülkelerde olan fosilleri de getirmeye çalışıyoruz. Metalik madenlerimizin hemen hemen hepsini burada bulundurmaya çalışacağız. Yani buraya gelen bir kişi metalik madenler hakkındaki ne fikri varsa, neyi görmek istiyorsa hepsini görebileceği bir pozisyon oluşturacağız. Burada şu anda 50 çeşit metalik maden var.

Fosillerimiz içerisinde 'la mellia' diye tabir ettiğimiz bir fosilimiz var. Bu fosilimiz 130 milyon yaşında. En yaşlı olan fosilimiz bu.”

Söz konusu kaya(Plüton), Filipin Deniz Levhasının Avrasya levhasının Japon kenarının altına indiği bir bölge olan Nankai dalma bölgesi içinde yer almaktadır.

İlk olarak 2006 yılında keşfedilmesine rağmen, bugüne kadar kesin ölçeği ve etkisi bir sır olarak saklandı.

Texas Üniversitesi'nde yapılan araştırma kapsamında ilk olarak 43-78 mil genişliğindeki kayanın tam görselleştirmesi yapıldı. Ekip 20 yıllık sismik verileri kullanarak kayanın tektonik enerjiyi yanlarındaki noktalara yönlendirdiğini ortaya çıkardı. Uzmanlar, bölgedeki en büyük depremlerinin birçoğunun bu kayadan kaynaklandığını düşünüyor.

Depremleri Tahmin Etmede Yardımcı Olabilir

1944 ve 1946'da Kumano Plüton'un yanları boyunca sekizden büyük depremler meydana geldi. Ekip, bu kayayı inceleyerek yakın gelecekte Nankai dalma bölgesi boyunca başka bir mega depremin olup olmayacağına dair bilgiler elde edebileceğini düşünüyor.

Çalışma, Japonya Deniz Yer Bilimi ve Teknolojisi Ajansı'ndan jeofizikçi Shuichi Kodaira ve meslektaşları tarafından yapıldı.

Dr. Kodaira, "Gelecekteki depremlerin tam olarak ne zaman, nerede veya ne kadar büyük olacağını tahmin edemeyiz. Fakat modelimizi izleme verileriyle birleştirerek yakın gelecekteki süreçleri tahmin etmeye başlayabiliriz" dedi

Araştırmacılar çalışmalarında, milyonlarca bağımsız sismik kaydı Nankai dalma bölgesinin tek bir yüksek tanımlı modelinde birleştirmek için Texas Üniversitesi'nin LoneStar5'i (dünyanın en güçlü süper bilgisayarlarından biri) kullandı.

Oita, Miyazaki, Koçi ve Kumamoto eyaletlerinde yoğun olarak hissedilen depremde Oita'da 5, Miyazaki'de ise 4 kişi yaralandı.

Dört metrelik bir tsunami dalgasının Tonga'nın başkenti Nuku'alofa'yı vurduğu ve insanları daha yüksek yerlere koşturduğu bildirildi ve görgü tanıkları gökten kül düştüğünü söyledi. Associated Press'e göre, yaralanmaların veya hasarların boyutuna ilişkin şuan resmi bir rapor yoktu, ancak ülkedeki internet hizmeti kesintiye uğradı ve bu durum değerlendirmeyi zorlaştırdı.

Tonga'nın coğrafi izolasyonuna rağmen, ilk patlamadan sonra, takımadaların ana adası Tongatapu'nun 1.770 km kuzeydoğusunda, Yeni Zelanda kadar uzakta bir patlama sesi duyuldu.

Japonya'da, ülkenin meteoroloji ajansı, Reuters'e göre, güneydeki uzak Amami Oshima adasına dört metrelik bir dalganın ulaştığını ve daha küçük dalgalanmaların Japonya'nın Pasifik Kıyısı boyunca diğer bölgeleri vurduğunu bildirdi. Tonga Jeoloji Kurumu yetkilileri, gaz, kül ve duman bulutunun 12 kilometreye ulaştığını açıkladı.

Volkanik aktiviteler neden tsunami yaratır?

Tsunami, okyanusta, bir koyda veya hatta bir gölde bulunan büyük miktardaki suyun, genellikle depremler veya volkanik faaliyetler yoluyla hızla yer değiştirmesidir. Cumartesi günü Güney Pasifik ülkesi Tonga'yı vuran dört metrelik tsunami, takımadaların ana adasının yaklaşık 64 km kuzeyindeki yakındaki denizaltı yanardağının muhteşem bir şekilde patlayarak gökyüzüne kül göndermesine ve uzaydan görülebilen patlayıcı bir bulut oluşturmasına neden oldu. Bir depremde, bir fay kırıldığında, zemin hareket ettiğinde, suyun yer değiştirmesi meydana gelebilir. Endonezya'nın kuzeyindeki Aceh Eyaleti açıklarında 26 Aralık 2004'te 9.1 büyüklüğündeki bir depremin Hint Okyanusu'nu aşan büyük dalgalar oluşturmasına ve 225.000 kişinin ölümüne neden olan mekanizma buydu. Volkanik aktivite farklı bir tsunami yaratır. Bir olasılık, patlayıcı bir püskürme veya içinden geçen sıcak magma nedeniyle bir yanardağın yanlarının genel olarak zayıflamasıdır. Her iki durumda da, yanardağın bir kısmı çökebilir ve suyun yerini alan bir heyelan oluşturabilir. Bir başka olası mekanizma da, bir patlama sırasında akıntı olurken yanardağın altındaki bir magma odasının çökmesidir. Volkanla ilgili tsunamiler nadir değildir. Japonya’da bunun benzeri birçok örnek görülmektedir.

Toplantı vakıf yönetim kurulu Başkanı Prof. Dr. Alper İLKİ’nin açılış konuşması ile başladı. Divan kurulunun seçimi ve ardından 2021 yılı faaliyet ve mali raporların okunup, aklanmasından sonra 2022 yılı çalışma programı ve yeni yönetim ile mütevelli üye teklifleri değerlendirilerek, seçimler gerçekleştirildi.

Türkiye Deprem Vakfı hakkında

Türkiye Deprem Vakfı, olası bir depremin zararlarını en aza indirebilmek için;

-Eğitim

-Mühendislik

-Danışmanlık

hizmetlerinde bulunan bir kuruluştur.

Ülke içinde ve dışında ilgili bilimsel, özel ve kamu kuruluşları ile işbirliği yapar,

Deprem ve Deprem Mühendisliği bilgi ve mesleğinin gelişmesini, eğitiminin toplumda benimsenip yaygınlaşmasını sağlar,

Depreme dayanıklı bina tasarım ve uygulama hizmetlerinde, danışmanlık , gözetim ve denetim yapar, 

Lisansüstü eğitim-öğretim gören öğrenciler ile bilimsel ve teknik araştırmalarda bulunan kişi ve kurumlara teknik yardımlarda bulunur ve burslar verir,

Teknik elemanların yetenekleri hususunda belge ve sertifikalar verir, 

Toplumda deprem afetine karşı bilinçlendirme eğitimleri verir ve etkinlikler düzenler.

Mamut kalıntılarının; iki yetişkin, iki genç ve bir yavruya ait olduğu bilgisi paylaşıldı. Ayrıca kalıntıların yanında bir Neandertal insanına ait balta ve hayvan postlarını temizlemek için kullanılan küçük çakmaktaşı kazıyıcısı da bulundu.

Arkeologlar bu kalıntıları, İngiltere'nin son yıllardaki en büyük Buzul Çağı keşiflerinden biri olarak değerlendirdi.

Sally Hollingworth, yaptığı açıklamada, "Başlangıçta deniz fosilleri bulmayı umuyorduk, bunun yerine çok önemli bir şey bulmak gerçek bir heyecan oldu." dedi.

Endonezya Meteoroloji, Klimatoloji ve Jeofizik Ajansı tarafından yapılan açıklamada, ülkenin doğusundaki Maluku eyaletinin güney kıyılarında yerel saatle 01.25’te 7.4 büyüklüğünde deprem meydana geldiği duyuruldu.

Deprem sonrasında, Tsunami uyarısı yapılmazken, artçı sarsıntılara karşı uyarıda bulunuldu.

Endonezya Volkanoloji ve Jeolojik Afet Azaltma Merkezi (PVMBG) tarafından yapılan açıklamada, sabah saatlerinde yanardağda patlama meydana geldiği ve yanardağın 2 kilometre yüksekliğe kül ve duman püskürttüğü bilgisi paylaşıldı.

Endonezya’da dün Semeru Yanardağı’nda hareketliliğin saptanması üzerine alarm seviyesi ikinci en yüksek seviyeye çıkarılmıştı. Semeru Yanardağı'nda 4 Aralık'ta meydana gelen patlama sonucu en az 46 kişi hayatını kaybetmiş, binlerce kişi evsiz kalmıştı.

Bununla birlikte çeşitli üniversitelerden araştırmacılar Tina Dura ve Robert Weiss  tarafından yapılan çalışmalar, gelecekteki deniz seviyesi yükselmesinin, gelecekteki tsunamilerin yükseklikleri üzerinde de etkilerinin olacağını göstermektedir.

Bu doğrultuda yapılan araştırmalar, deniz seviyesinin 50 ila 70 yıl içerisinde dünya çapında yükseleceğini ve bu zaman diliminde bir tsunami meydana gelmesi halinde bugünün koşullarına göre etkilerinin çok daha fazla olacağını göstermektedir. Bu nedenle de kıyı jeologlarının yaptıkları modellerde deniz seviyesinin yükselmesini dikkate almaları gerekmektedir.

Pasifik Deprem Kuşağı

“Ring of fire” olarak da bilinen Pasifik Ateş Çemberi veya Pasifik Deprem Kuşağı, birçok volkanik patlamanın ve depremin meydana geldiği Pasifik Okyanusu’nun büyük bir kısmının etrafındaki bölgedir. Bu kuşak, yaklaşık 40 bin kilometre uzunluğunda ve yaklaşık 500 kilometre kadar genişliğe sahip at nalı şeklinde bir kemerdir.

Deprem Kuşağı, levha tektoniğinin doğrudan bir sonucudur. Özellikle Pasifik Okyanusu'nun altında ve çevresinde litosferik levhaların hareketi, çarpışması ve yıkımı nedeniyle bu kuşak çok aktiftir. Çarpışmalar, volkanların ve depremlerin meydana geldiği neredeyse sürekli bir dalma zonları dizisi yaratır. Bu yakınsak levha sınırlarında okyanus litosferinin tüketimi okyanus hendekleri, volkanik yaylar, yay arkası havzalar ve volkanik kuşaklar oluşturmuştur.

Depremler ve Tsunami

Pasifik Kuşağı’nın çevresinde tektonik levhalar devasa Pasifik levhasıyla çarpışarak sismik ve volkanik aktiviteye neden oluyor. Bu bölge Pasifik Okyanusu'nu çevrelediğinden, sınırlarındaki büyük depremler bölgesel tsunamiler ve ayrıca Pasifik Okyanusu boyunca yayılan ve binlerce kilometre uzaktaki kıyı şeritlerini etkileyen uzak kaynaklı tsunamiler üretir.

Araştırmalar yitim bölgesinin, Amerika Birleşik Devletleri'nin batı kıyısını ve özellikle Güney Kaliforniya'yı vuran uzak kaynaklı tsunamiler üretebileceğini gösteriyor. 2013 yılında, Amerika Birleşik Devletleri Jeolojik Araştırmalar Dairesi, Alaska-Aleutian dalma zonu boyunca ortaya çıkan uzak kaynaklı bir tsunamiye ve bunun Kaliforniya'daki etkilerine odaklanan bir Risk Azaltma için Bilim Uygulaması projesi başlattı.

Proje, 9.1 büyüklüğündeki bir depremin, Los Angeles ve Long Beach limanlarında yaklaşık 1 metre genliğe sahip uzak kaynaklı bir tsunami üretebileceğini ve limanlardaki herhangi bir tarihi uzak kaynaklı tsunamiden daha büyük ve 4.2 milyar dolara varan kayıplara neden olabileceği bilgisine ulaşmıştır.

Yapılan gözlemler, dünyada sıcaklıkların yükseldiğini ve deniz seviyelerinin de aynı şeyi takip ettiğini gösteriyor. Burada önemli olan husus, deniz seviyesinin yükselmeye devam edip etmeyeceği değil, ne kadar yükseleceğidir.

Araştırmacılar, bugün 9.1 büyüklüğünde bir depremin limanlarda 1 metreyi aşan tsunami yükseklikleri üretebileceğini buldu. Bununla birlikte, 2100 yılına kadar, yüksek emisyonlu deniz seviyesindeki yükselme projeksiyonları altında, 8 büyüklüğündeki bir deprem bile 1 metreyi aşan bir tsunami üretebilecek. Başka bir deyişle, daha yüksek deniz seviyeleri, limanları daha az güçlü depremlerin ürettiği tsunamilere karşı daha savunmasız hale getirecektir.

Yapılan araştırmalar, gelecekteki ısınmanın ve deniz seviyelerinin yükselme miktarını sınırlamak için harekete geçilebilirse, gelecekteki tehlikeleri en aza indirme imkanının olduğunu gösteriyor.

Kıyı Araştırmaları Merkezi direktörü Weiss, "Bizimki gibi kıyı jeolojisini, deprem modellemesini ve deniz seviyesinin gelecekteki projeksiyonlarını entegre etmeyi amaçlayan işbirlikleri, limanlarda gelecekte yaşanabilecek tsunami etkilerinin resmini çekmekte çok önemlidir" dedi. "Disiplinlerarası araştırma kapasitesini artırmak, yani farklı yönetim paradigmalarını takip eden bilimsel alanların birbiriyle entegrasyonu anlamına gelmek, değişen Dünya'nın refahımız ve refahımız üzerindeki etkilerini anlamanın anahtarı olacaktır. Disiplinler arası araştırma ekipleri oluşturmak zordur ve Virginia Tech'in Kıyı Araştırmaları Merkezi, bu tür ekipleri bir araya getiren çok önemli bir rolü yerine getiriyor.

Gelecekteki projelerde Dura, Weiss ve meslektaşları, Pasifik Deprem Kuşağı çevresindeki diğer dalma bölgelerinden kaynaklanan uzak kaynaklı tsunamileri ve kıyı taşkınlarının ekonomik sonuçlarını da modellemelerine dahil etmeyi planlıyor.

Dura yaptığı açıklamalarda, "Yeni çalışmamızla, deniz seviyesindeki yükselişi uzak kaynaklı tsunami modellemesine dahil etmek için önemli bir çerçeve sağlıyoruz ve bu ilk sonuçları geliştirmeye devam etmekten heyecan duyuyoruz." dedi.

Yararlanılan Kaynaklar: https://phys.org ve Wikipedia

Jeoloji bilim, araştırma ve uygulamacılarının özgün çalışmalarıyla zenginleşecek olan 74. Türkiye Jeoloji Kurultayı‘na bildiri gönderme süresi gelen yoğun talep nedeniyle 10 Ocak 2022 (Pazartesi günü saat 24.00`e) tarihine kadar uzatıldı

Uluslararası Katılımlı 74.Türkiye Jeoloji Kurultayı Önemli Tarihleri:

10 Ocak 2021: Bildiri özlerini göndermek için son tarih

14 Şubat 2022: Bildiri kabulünün yazarlara son bildirim tarihi

11-15 Nisan 2022: 74. Türkiye Jeoloji Kurultayı

Hindistan Yerbilimleri Bakanı Dr. Jitendra Singh yaptığı değerlendirmede, projenin şu anda iki pilot bölgede, Hindistan’ın Batı Bengal’deki Darjeeling ve Tamilnadu’daki Nilgiris bölgelerinde test edildiğini ifade etmiştir. 2020 muson yağmurlarından bu yana Hindistan Jeolojik Araştırma Birimi, yağmurlar sırasında iki pilot bölgedeki ilçe yönetimlerine test ve değerlendirme için günlük heyelan tahmin bültenleri yayınlamaya başladı. Proje ayrıca sel, taşkın, kaya düşmesi, çığ gibi olayların yaratabileceği domine etkisini de minimize etmeyi ya da tamamen ortadan kaldırmayı hedeflemektedir.

Jeoloji, faylar, kıvrımlar, bindirmeler, tabaka doğrultuları, bitki örtüsü, sismik potansiyel vb. parametreler kullanılarak heyelan duyarlılık haritaları yapılabilmektedir. Sonraki aşamada, bölgesel meteoroloji istasyonlarından alınacak yağış tahminleri, yapay zeka yoluyla hızlı karar verme sürecinde kullanılacaktır.

Darjeeling-Sikkim Himalayaları, Hindistan'ın heyelan duyarlılık haritası (GSI 2017 Ulusal Heyelan Duyarlılık Haritalama projesinden alınmıştır). Kaynak: Hindistan Jeolojik Araştırma Birimi (GSI).

Sonuç olarak da insanlara tahliye için 20 dakika süre tanıyan bir erken uyarı sistemi oluşturulması hedeflenmektedir. İnsanların böyle bir sisteme cevap vermesi halinde uygulamanın başarılı olması kaçınılmaz olacaktır.

Landslip Projesi

Hindistan Jeolojik Araştırma Birimi, Landslip projesi ile 2017’den bu yana yağış eşiklerine dayalı deneysel bir proje üzerinde çalışmaktadır. Landslip araştırması, 2020'de iki test alanı için araziye özgü yağış eşiklerine dayalı bir prototip model geliştirmiştir. Landslip projesi ile Güney Asya’nın hassas ve tehlikeye açık bölgelerinde, hidrojeolojik ilişkili heyelan ve çoklu tehlike etkilerinin azaltılması ve heyelanlara karşı duraylılık oluşturulması amaçlanmaktadır.

Landslip, disiplinler arası metodolojiler ve bakış açıları kullanarak Hindistan, Birleşik Krallık ve İtalya'daki mevcut bilimsel araştırmalara dayanarak yeni anlayışlar geliştirecektir. Heyelanlara neden olan karmaşık çevresel koşullar ve tetikleyici süreçler nedeniyle, mekansal ve zamansal ölçeklerin kapsamı ve değişkenliği, heyelanların saha, eğim, havza ve bölgesel mekansal ölçeklerde ve saatlik ila on yıllık zamansal ölçeklerde tahmin edilmesinin ve yönetilmesinin doğası gereği zor olduğu anlamına gelmektedir. Proje, hava rejimlerini ve heyelanları tetikleyen yağış özelliklerini ve heyelan duyarlılığını artırabilecek jeomorfolojik/jeolojik kontrol faktörlerini anlamak için araştırma yaparak bu sorunu çözmeyi hedeflemektedir.

Hindistan’daki Heyelanlar

Hindistan yüzölçümünün yaklaşık yüzde 12.6'sı toprak kaymalarına yatkındır. Himalaya ve Batı Ghats bölgeleri iklim, jeomorfoloji ve jeoloji nedeniyle yüksek heyelan potansiyeli taşımaktadır. Yağışlar ve depremler bu heyelanların ana tetikleyicileridir. Kötü arazi yönetimi uygulamaları (ormansızlaşma, yarıp-yakarak ekim, tarımda gelişigüzel madencilik ve tarımda ağır toprak işleme vb.), artan kalkınma ve kötü yerleşim yeri ile birleştiğinde, bu alanlardaki ulusal ve bölgesel yetkililerin heyelanlara karşı savunmasızlığını artırmıştır. Heyelanların insanlar, iş dünyası, kültür ve miras üzerindeki etkisi, ölümler, tarım arazileri ve altyapı kaybı ve ekosistemlerin zarar görmesi dahil olmak üzere önemli ve geniş kapsamlı olabilir. Bu hassas ulusal ve bölgesel heyelanlara karşı dayanıklılık oluşturmak için heyelana yatkın ortamlarla insan etkileşimlerinin kökten değerlendirmesi ve fiziksel süreçler hakkında gelişmiş bilgi gereklidir. Hava durumu, peyzaj ve sosyal dinamik modelleri entegre etmek için yaklaşımlar geliştirmek, etkili hidrolojik olarak kontrol edilen bir heyelan erken uyarı sistemi oluşturmak için esastır.

Ruhr-Universität-Bochum tarafından yapılan bir basın açıklamasına göre bir araştırma ekibi; British Columbia, Kanada'daki bir alanda yürüttükleri çalışma sonucunda yeni bir deprem türü tespit etti. 

Sekiz sismik istasyondan oluşan bir ağı inceleyen, Ruhr Universität Bochum ve McGill Üniversitesi'nden araştırmacılar, yaklaşık 350 depremin sismik verilerini kaydetti. Kaydedilen veriler incelendiğinde tespit edilen depremlerin yaklaşık %10’unun, daha yavaş kırılmak gibi volkanik alanlarda yaşanan depremlere benzer özellikler sergilediği gözlemlendi.   

Yeni deprem türünün, aynı büyüklükteki diğer depremlere göre daha yavaş gerçekleştiği ve normalden uzun sürdüğü kaydedildi. Depremin, petrol ve g az çıkarma yöntemi olarak bilinen hidrolik kırılma tarafından tetiklendiği belirtildi. 

Şimdiye kadar uzmanlar, hidrolik kırılma esnasında meydana gelen depremleri iki farklı süreçle açıklamaktaydı.

Bunlardan ilkine göre kayaya pompalanan sıvı, kuyunun yakınlarında bulunan yeraltı kayalarında yeni bir çatlak oluşturacak büyüklükte bir basınca neden oluyor. Bu artan basınçla beraber mevcut faylar etkilenerek deprem oluşturacak enerji açığa çıkıyor.

İkinci açıklamaya göre ise yeraltı enjeksiyonu kaynaklı sıvı basıncı artışı, çevrede bulunan kayalar üzerinde daha uzun mesafelerde etkili olan elastik stres değişimlilerine sebep oluyor ve bu değişimlerin fayların bulunduğu kayalarda gerçekleşmesi durumunda da deprem tetiklenebiliyor.

Son zamanlarda yapılan çalışmalarda ise sayısal modeller ve laboratuvar analizleri, başka yerlerde tektonik faylarda gözlemlenen sürecin enjeksiyon kuyularının yakınındaki faylar üzerinde de yaşandığı sonucuna ulaşmıştı. Herhangi bir sismik enerji salmayan yavaş kayma şeklinde başlayan ve ‘Sismik kayma’ olarak adlandırılan bu süreç; yakındaki faylar üzerinde hızlı kaymalara ve depreme neden olabiliyor.

Ancak sismik kaymadan kaynaklanan deprem oluşturacak sismik enerjinin olmaması ve söz konusu fayların boyutu incelendiğinde bu olayın doğada gözlemlenmesini epeyce zor olduğu düşünülüyor. Bu sebeple de araştırmacılar henüz tetiklenmiş depremler ile asismik kaymalar arasında bir bağlantı olduğunu somut olarak henüz kanıtlayamadılar. 

Ancak araştırma ekibi, yakın zamanda keşfedilen bu yeni yavaş depremleri, geleneksel deprem ve sismik kaymanın bir ara formu olarak ve dolayısıyla da kuyuların yakınında da sismik kaymanın meydana gelebileceğinin dolaylı kanıtı olarak yorumluyor. Bu sebeple de araştırmacılar yeni türü hibrit frekans dalga biçimi depremleri (EHW) olarak adlandırıyor. 

Araştırma ekibinden Rebecca Harrington, "Tetiklenmiş depremlerin diğer çoğu deprem gibi davrandığını ve kabaca aynı kırılma hızına sahip olduğunu varsaymıştık, saniyede iki ila üç kilometre" diyerek durumun aslında böyle olmadığını belirtiyor. Buna göre araştırmacıların kaydettiği verilerden 1.5 büyüklüğündeki geleneksel bir depremden kaynaklanan sarsıntı yaklaşık yedi saniye sonra kesilirken, aynı büyüklükte bir EHW depreminin sarsılma süresi on saniyeden fazla. 

Yapılan bu keşfin, kırılma tarafından tetiklenen sarsıntıların neden olduğu hasarı en aza indirmede yardımcı olabileceği tahmin ediliyor. 

Bu çalışma, dünyanın iklim davranışındaki değişimin anlaşılması için çok önemli ipuçları sağlayacaktır. Antarktika'nın buz tabakalarında yapılacak sondaj adeta zaman yolculuğu gibi olacak ve karot örneklerinde toz, eski kar fırtınaları tarafından hapsolmuş hava kabarcıkları ile çok eski çağlardan kalma kalıntıların bulunması hedefleniyor.

Araştırmacılar, 1.5 milyon yıllık buz kütlelerinde 2700 metreden daha fazla sondaj yapmayı umuyor. Asıl amaç yaklaşık 1 milyon yıl önce meydana gelen çok önemli ve gizemli bir değişim döneminde dünyanın iklimine olanları anlamaya yardımcı olacak buz çekirdeklerine ulaşmak olacaktır.

(2590 metre derinlikten buz çekirdeği, 150 bin yıldan daha yaşlı)

İtalya, Venedik Ca'Foscari Üniversitesi'nde analitik kimyager ve Beyond'un koordinatörü Profesör Carlo Barbante yaptığı açıklamada, "Son birkaç milyon yılda, Dünya'nın iklimi soğuk buzul dönemleri ile daha kısa, daha sıcak buzullar arası dönemler arasında gidip geldi" demiştir. Araştırmacılar EPICA projesinin ilk etabında yapılan sondajda, 800 bin yıl öncesine ait iklim ısılarını ve atmosferdeki karbondioksit oranlarını ortaya çıkarmayı başarmışlardı.

Deniz çökellerinde bulunan bilgilerden, her 41 bin yılda bir sıcak ve bir soğuk dönem yaşayacağımızı bilinen bir gerçek, ancak daha sonra yaklaşık 1 milyon yıl önce, bu döngü yaklaşık her 100 bin yılda bir periyodikliğe sahip olacak şekilde değişmiştir.

Barbante açıklamalarına “Her şey yolunda giderse, üç dört mevsim içinde ana kayaya ulaşmayı umuyoruz" şeklinde devam etmiştir.

Bir buz çekirdeği, tipik olarak bir buz tabakasından veya yüksek bir dağ buzulundan çıkan bir çekirdek örneğidir. Buz, yıllık kar tabakalarının artan birikiminden oluştuğundan alt tabakalar üst tabakalardan daha eskidir ve bir buz çekirdeği yıllar boyunca buz formunda kalmıştır. Çekirdekler el maktapları (sığ delikler için) veya güçlendirilmiş matkaplarla delinir; 3.2 km'nin üzerindeki derinliklere ulaşabilirler ve 800 bin yaşındaki buzları içerebilirler.

Antarktika Buzul Çekirdiği Avrupa Projesi (EPICA) Antarktika’da bulunan derin buzul çekirdeği çok uluslu bir Avrupa delim projesidir. EPİCA; başkanlığı Prof. Dr. Heinrich Miller tarafından yürütülen, son 900 bin yıl içerisindeki iklim ve atmosfer değişiklikleri kayıtlarının elde edilebilmesini amaçlayan Avrupa Bilim Vakfı ve Avrupa Komisyonu arasında bir ortaklık çalışmasıdır (Wikipedia).

Fotoğraflar: https://www.awi.de/

300 kilometre ve daha üzeri derinlikte meydana gelen depremler "derin deprem" olarak adlandırılıyor.

Dünyanın derinliklerinde meydana gelen depremler yüzeyde fay etkisiyle meydana gelen depremlerden farklı. Derinlerde, titreşimlerin  aşırı yüksek basınçla önlenmesi gerekiyor. Fakat, 2015'te Japonya'da meydana gelen bu tür bir deprem, yeryüzünde birçok kişi tarafından hissedildi. 

Konuyla ilgili araştırmalar yürüten Arizona Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, Mayıs 2015'te Ogasawara depremi sırasında Japonya'nın sismometre ağı tarafından toplanan verileri inceledi. En büyük sarsıntının 7.9 büyüklükle Bonin Adaları açıklarında ölçüldüğü belirlendi.

751 kilometre derinlikte meydana gelen depremin ardından, Dünya'nın alt mantosunun derinliklerinde onlarca daha az şiddetli artçı sarsıntı kaydedildi.

Çoğu deprem, gezegen yüzeyinin birkaç kilometre altında kabukta veya üst mantoda meydana geliyor. Ancak 2015’teki depremler alt mantoda yaşandı. O zamanki yapılan haberlerde, depremin 678 km derinlikte olduğu bildirilmişti ancak yeni yapılan çalışmalar sonucu depremin 751 kilometre derinlikte olduğunu gösteriyor.

Bazı bilim insanları ise depremin gerçekten de alt mantoda meydana geldiğini kanıtlamak için daha fazla araştırma yapılması gerektiğini düşünüyor.

Bu kapsamda 22-26 Eylül 2021 tarihleri arasında Ağrı-Doğubayazıt’ta PDYK’nın 2021 yılı 3. Çalıştayı gerçekleştirildi. Çalıştay gündeminde, Doğu Anadolu Bölgesi’nin jeolojisi ile maden ve enerji potansiyeli değerlendirilmiş, Doğubayazıt ve Iğdır civarında yapılan arazi çalışmalarında ise yerinde incelemeler yapılmıştır.

Çalıştaya; MTA Genel Müdürü Doç. Dr. Yasin Erdoğan, Genel Müdür Yardımcıları, Daire Başkanları, Proje Danışmanları, MTA Doğu Anadolu Bölge Müdürü, ilgili yöneticiler, proje başkanları ve teknik elemanlar katıldılar.

Oldukça verimli geçtiği belirtilen program kapsamında Ağrı ve Iğdır çevresinin genel jeolojisi ve jeodinamik evrimi yeni veriler ışığında gözden geçirilmiş, metalik madenler, endüstriyel hammaddeler, enerji hammaddeleri ve jeolojik miras varlıklarına yönelik potansiyel kaynaklar değerlendirilmiş ve bölgenin jeolojisi tektono-stratigrafik ve morfolojik verilerle birlikte yorumlanarak potansiyel alanlar tartışılmıştır. Bunların yanında, bölgenin depremselliği, volkanik etkinliği ve jeokimyasal özellikleri ile bölgesel ölçekli sıvılaşmaya yatkınlık haritalarının değerlendirilmesi projesinde elde edilen veriler irdelenmiştir. Meteoritlerin mineralojisi ve jeokimyasına yönelik bilgilendirmeler yapılmış, konunun maden yatakları açısından önemi irdelenmiştir.

Arazi çalışmaları kapsamında Doğubayazıt ve Iğdır çevresinde bölgesel jeoloji, jeolojik miras, karst ve mağara oluşumları, volkanizma ve maden yataklarına yönelik çeşitli görüş ve öneriler ortaya konulmuş ve ekonomik potansiyele olası katkıları değerlendirilmiştir. Özellikle Tuzluca’daki (Iğdır) kayatuzu işletmelerinden açığa çıkan mağaraların, jeolojik miras kapsamında turizme kazandırılmasına yönelik olarak Iğdır Üniversitesi Rektörlüğü ve Tuzluca Belediyesi tarafından başlatılan çalışmalara teknik destek sağlanması üzerine görüşmeler gerçekleştirilmiştir.

Kaynak: www.mta.gov.tr

ABD Jeolojik Araştırma Merkezi (USGS) tarafından yapılan açıklamada, Hawaii eyaletinde bulunan dünyanın en aktif yanardağlarından biri olan Kilauea Yanardağı'nın Halemaumau kraterinde patlama meydana geldiğini duyuruldu.

Yanardağın faaliyete geçmesiyle birlikte bölgede birçok deprem meydana geldiği belirtildi.

USGS yetkilisi Ken Hon konu ile ilgili yaptığı açıklamasında, lavların yerleşim yerine doğru hareket etmediğini belirterek volkan faaliyetlerinin Hawaii Yanardağlar Ulusal Parkı’nın içinde olduğunu bildirdi.

Patlamanın ardından yanardağ için alarm seviyesi kırmızı olarak belirtildi. Kırmızı alarm, yerde ve havada olası tehlikeli olduğu durumlarda verilmektedir.

Dünyanın en aktif volkanlarından biri olan Kilauea'da 1983 yılından bu yana patlamalar meydana geliyordu.

Kilauea'da 2018'de meydana gelen patlamada yüzlerce ev yok olmuş ve bu patlama onlarca yıldır yaşananların en büyüğü olarak kayıtlara geçmişti.

Tarlasını süren Orçan, o sırada büyük bir hayvana ait kemik parçaları buldu. Orçan, yakın bir alanda araştırma yapan bilim insanlarına bulduğu fosillerin haberini verdi.

Tarlaya gelen Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Yarenkür Alkan, ilk incelemesinde kemiklerin bir file ait olabileceğini söyledi.

Fosillerin detaylı incelenmesi gerektiğini belirten Alkan, bulunan kemiklerin kentteki Arkeoloji Müzesi'nde sergilenen "antik fil" fosili ile büyük benzerlik gösterdiği bilgisini verdi.

Bölgeye yakın bir alanda araştırma kazısı yaptıkları bilgisini aktaran Alkan şöyle dedi:

"Biz burada yaklaşık üç haftadır kazı çalışması yapıyoruz. Bölgede çiftçilik yapan bir vatandaşımızın tarlasında bulduğu kemikler dikkatini çekince bize geldi. Biz de alana geldik ve incelemelerde bulunduk. Parçalara bakıldığında neredeyse tüm bir fil çıkardık ve çok sevinçliyiz. Buradaki alan çok büyük olduğundan bizim her yere ulaşmamız pek mümkün değil. Vatandaşların bize ulaşıp her şeyi bilgi vermesi, destek olmaları bizi çok sevindiriyor."

Dr. Öğretim Üyesi Yarenkür Alkan, fosillerin şu an için koruma altına alındığını ve detaylı incelemelerinin yürütüleceğini belirtti.

Şili Üniversitesi'nden bilim insanlarının, Şili'de yürüttüğü çalışmalar sonucunda Atacama Çölü'nde dinozor fosili keşfetti. Bu türün 160 milyon yıl önce dünyayı dolaşan bir tür olan Pterosaur'a ait olduğu bilgisi verildi.

Keşfedilen bu fosil, uzun bir kuyruğu, kanatları ve keskin, dışa dönük dişleri olan Jura dönemi uçan sürüngeninin bölgede yaşadığına dair bulunan ilk kanıt oldu.

Şili Üniversitesi, fosilin Rhamphorhynchinae alt ailesinin bir parçası olduğunu ve Güney Yarımküre'de ilk kez keşfedildiğini bildirdi.

Kalıntıların araştırılmasında görevli Jhonatan Alarcon, bu gruptaki keşiflerin genellikle Avrupa'dan geldiğini ve Şili'de bulunan iskelet kalıntılarının bu gruptaki hayvanların dağılımının şimdiye kadar bilinenden daha geniş olduğunu gösterdiğini söyledi.

Şili'deki ilk dinazor fosilleri, Atacama Çölü Ulusal Tarih ve Kültür Müzesi müdürü Osvaldo Rojas tarafından 2009 yılında Cerritos Bayos kasabasında keşfedilmişti.

Calgary’de çalışmalarını yürüten araştırmacılar, Özbekistan'daki kayalarda bulunan kemik parçaları aracılığıyla yeni keşfedilen dinozor türünü Ulughbegsaurus olarak tanımlamadılar.

Kretase dönemine ait bu fosilin yırtıcı bir türe ait olduğu söylendi. Bu keşfin, Tyrannosaurusların binlerce yıl boyunca Asya ve Kuzey Amerika'yı nasıl ele geçirdiğine ve bu bölgede nasıl yaşam sürdüklerine dair birçok bilgiyi araştırmacılara sunacağı düşünülüyor.

Yeni tür, Ulughbegsaurus’a, bölgede yaşayan 15. yüzyıl astronomu ve matematikçi Uluğ Bey adı verildi.

Bu keşif Royal Society Open Science dergisinde duyuruldu. Calgary Üniversitesi'nde dinozor paleobiyoloji doçenti olan Darla Zelenitsky, köpekbalığı benzeri dişlere sahip büyük, etçil dinozorlar olan yeni bir Carcharodontosaur türü tanımlamak için Kanada, Japonya ve Özbekistan'da kazılar yapan araştırmacılardan biri. Zelenitsky dinozora ilişkin yaptığı açıklamasında, "Bu etobur, büyük bir kafa, kısa ön ayaklar ve keskin pençelerle iki ayak üzerinde yürüyordu. Ama benzerlikler bu kadar. Bir Ulughbegsaurus, yaklaşık 1 ton ağırlığında ve burundan kuyruğa 7,5 metreden fazla uzunluğa sahip.” ifadesini kullandı.

Aynı dönemde yaşayan küçük Tyrannosaurusların, bu hayvanın vücut kütlesinin beşte biri olacağını açıklayan Zelenitsky, "O zamanlar ekosistemin en büyük etçil avcısı oymuş" dedi.

Ulughbegsaurusların yok olmasına neyin sebep olduğu bilinmemekle birlikte, ekosistemden kaybolmaları, tyrannosaurların daha da büyümesine ve baskın yırtıcı rolüne dönüşmesine yardımcı olmuş olabilir diye düşünülüyor. Zelenitsky, bu türün soyunun neden tükenmediğini bilmediklerini vurgulayarak şunları söyledi:

"Neden 90 milyon yıl önce soyunun tükendiğini bilmiyoruz veya Tyrannosaurların daha sonra Kretase'de Tyrannosaurus Rex gibi gördüğümüz apeks yırtıcılar haline mi geldiği bunu da tam olarak bilmiyoruz. Dinozor fosil kaydının bu penceresi oldukça bulanık. Fosiller için çok az bilinen bir zaman pencereniz olduğunda, her zaman boşlukları doldurmaya çalışıyorsunuz ve bu, doldurabildiğimiz bir boşluk daha, çünkü bu, köpekbalığı dişli dinozorlardan birinin en son ortaya çıkışı."

Yaşanılan deprem sonrası incelemelerde bulunan ekipler olumsuz bir durumun olmadığı ancak bazı eski binalarda çatlaklar oluştuğunu belirtti.

Konu ile ilgili açıklama yapan Kütahya Belediye Başkanı Alim Işık, "5-6 saniye sürdü, olumsuz bir durum yok" açıklamasını yaptı.

Depremle ilgili konuşan Altıntaş Belediye Başkanı Arif Teke ise, "Bayağı hissettik. Bütün ekiplerimiz sahada. Alanda çalışmalara devam ediyoruz. Şu an itibari ile bir sıkıntı görünmüyor" dedi.

AFAD: “Olumsuz bir ihbar yok”

AFAD tarafından yapılan açıklamada "Geçmiş olsun Kütahya. Altıntaş ilçesinde meydana gelen 5,0 büyüklüğündeki deprem sonrası, an itibarıyla, olumsuz bir ihbarın bulunmadığı bilgisi alınmıştır" ifadeleri kullanıldı.

Çankırı-Yapraklı Karayolu üzerinde 'Çorakyerler Omurgalı Fosil Lokalitesi'nde 2001 yılında bu yana kazı çalışmaları devam etmektedir. Şimdiye kadar fil, gergedan, zürafa ve kılıç dişli kaplan başta olmak üzere 40'ın üzerinde farklı türe ait 4 binden fazla fosil tanımlanan bölgede, bu yıl çalışmalara 7 Temmuz tarihinde başlandı. Prof. Dr. Ayla Sevim Erol başkanlığında 20 kişilik ekip ile gerçekleştirilen çalışmalarda geyik, at, fil, zürafa, yaban koyunu, sırtlan, kılıç dişli kedigillere ait 104 fosil bulundu. 23 Ağustos'ta sona eren çalışmaların ardından ele geçirilen fosiller incelenmesi için Çorakyerler Araştırma ve Kazı Evine götürüldü.

Fosil daha sonra, incelemelerin yapılacağı Mansoura Üniversitesi Omurgalı Paleontoloji Merkezi'ne (MUVP) götürüldü. Phiomicetus anubis adlı balinanın tahmini vücut uzunluğunun yaklaşık üç metre ve vücut kütlesinin ise yaklaşık 600 kilogram olduğu tahmin ediliyor.

Mevcut konu ile ilgili Proceedings of the Royal Society B dergisinde yayınlanan makalenin baş yazarı Mansoura Üniversitesi Omurgalı Paleontoloji Merkezi’nden (MUVP) Abdullah Gohar, "Phiomicetus anubis, önemli bir yeni balina türü. Mısır ve Afrika paleontolojisi için kritik bir keşif" dedi.

Türkiye’de bulunan en eski kalıntılar olan fosil ağaçlar görünüş itibari ile ilk günkü halini korumaya devam ediyor.

Bulunan bu fosiller İstanbul Cerrahpaşa Üniversitesinde yapılacak detaylı inceleme sonrasında kesin olarak yaşlandırılacak.

Konuyla ilgili açıklama yapan Prof. Dr. Ünal Akkemik, “Bolu’da 20 milyon yıllık ağaçlar bulduk. Daha sonra Tokat’ta çalıştık orada 40 milyon yıllık fosiller vardı. Gümüşhane ve Erzurum’da ise 160 milyon yıllık fosil ağaçlara rastladık. Türkiye’nin son 160 milyon yıllık döneminde farklı alanlarda hangi ağaçlar varmış onlar üzerine çalışıyoruz. Türkiye'nin doğa tarihi üzerine bir katkı sağlamış olacağız" dedi.

Akkemik, havasız ortamda bulunan 160 milyon yıllık ağaç fosillerinin boşluklarının silis ile dolmasıyla beraber bu ağaçların zarar görünmeden bugünlere kadar geldiğini belirtti.

Çin ve Kanada’da çalışmalarını yürüten araştırmacılar, Çin’in Henan eyaletinde içinde hala bir embriyo bulunan kaplumbağa yumurtası keşfetti. Tarihi 66 ila 145 milyon yıl öncesine dayandığı düşünülen bu yumurta hakkında yapılan analizler sonucunda, kaplumbağanın nanhsiungchelyids adlı canlı grubuna ait olduğu ortaya çıktı.

Henan’dan alınan ve içinde hala kaplumbağa embriyosu bulunan yumurta, daha sonra laboratuvar ortamında mikro bilgisayarlı tomografi altında incelendi.

Milyonlarca yıl önce yaşayan kaplumbağalar ile günümüzde yaşayan kaplumbağaların arasındaki farkı öğrenmek isteyen bilim insanları, yumurtanın içinde bulunan embriyoyu, 3D yazılım kullanarak yeniden modellediler. Modern yavru kaplumbağaların en karakteristik özelliklerinden biri olan yassı kaburga ile karşılaşan bilim insanları, antik kaplumbağaların kabuklarının son derece kalın olduğunu ve modern kaplumbağalar ile arasında belirgin farklar olmadığını ortaya çıkardı.

Çalıştaya; Kurul Başkanı Dr. M. Emrah AYAZ (Genel Müdür Yardımcısı), Kurul Üyeleri Haşim AĞRILI (Maden Etüt ve Arama Dairesi Başkanı), İsmail KARA (Enerji Hammadde Etüt ve Arama Dairesi Başkanı), Prof. Dr. Levent GÜLEN, Prof. Dr. Ahmet GÖKCE, Prof. Dr. Yusuf Kağan KADIOĞLU, Prof. Dr. Emin ÇİFTÇİ, Prof. Dr. Leyla KALENDER, Proje Danışmanlarından Prof. Dr. Ergül YAŞAR, ilgili yöneticiler, proje başkanları ve teknik elemanlar katılmışlardır. Ayrıca çalıştaya Prof. Dr. Yücel YILMAZ video konferans, Prof. Dr. Taner ÜNLÜ, Prof. Dr. Ali İhsan KARAYİĞİT ve Kurul Üyesi M. Bahadır ŞAHİN (Jeoloji Etütleri Dairesi Başkanı) ise telekonferans ile katılarak katkı koymuşlardır.

Program kapsamında, ekonomik jeolojiye yönelik olarak; Güneydoğu Anadolu Bölgesi ile Şırnak ve çevresi özelindeki asfaltit ve petrol olanakları ile metalik maden potansiyelleri değerlendirilmiş, jeolojik, tektono-stratigrafik ve morfolojik veriler birlikte yorumlanarak potansiyel olabilecek alanlar incelenmiştir. Bunun yanında, bölgede petrol ve doğalgaz için açılmış atıl kuyuların jeotermal enerji bakımından kullanılabilirliği de tartışılmıştır. Element dağılımlarının maden yatakları açısından önemi ve aramacılıkta öne çıkan hususlara dikkat çekilmiştir. Magmatik kayaçların oluşum koşullarının belirlenmesinde önemli bir belirteç olan mikro dokular ve maden yatakları bakımından önemleri irdelenmiştir. Arazi çalışmaları kapsamında Şırnak ve Cizre çevresinde, bölgesel jeolojiye ve ekonomik potansiyele yönelik olarak inceleme ve değerlendirmeler yapılmıştır. Şırnak, Cizre ve Silopi çevrelerinde yer alan asfaltit sahalarındaki filon oluşumları ve yerleşimlerine etki eden unsurlar yerinde tetkik edilmiş, çeşitli görüş ve öneriler ortaya konulmuş ve modelleme çalışmalarıyla birlikte ekonomik potansiyele olası katkıları değerlendirilmiştir.

Çin Bilimler Akademisi’ndeki araştırmacılar tarafından incelenen fosillerin iki tanesinin daha önce bilinmeyen türlere ait olduğu belirtildi. Araştırmacılar, bu iki dev dinozor türüne, “Silutian Sinensis” ve “Hamititan Xingjiangensis” isimlerini verdiler.

Bilim insanlarının tahminlerine göre bu yeni türlerden Silutan’ın uzunluğu 20 metreden daha fazla, Hamititan’ın ise 17 metre civarlarında.

Çalışmaya, göre yaklaşık 120-130 milyon yıl önce yaşamış olan bu türlerin kökeni Kretase Dönemi’ne dayanmaktadır. Araştırmacılar, keşfedilen bu iki türün, otçul olan Sauropoda dinozor ailesine ait olabileceğini vurguladı. Ayrıca araştırmada, bu omurgalıların yaygın olarak görülmediği yerlerde fosillerinin bulunmasının Asya’daki Sauropoda çeşitliliğini artırdığı ifade edildi.

Geçtiğimiz yıl da Çinli paleontologlar, volkanik patlamalar yüzünden gömülen 125 milyon yıllık bir dinozor fosilini ortaya çıkarmışlardı.

ABD Jeolojik Araştırmalar Merkezi (USGS), 7,2 büyüklüğündeki depremin merkez üssünün Petit Trou de Nippes kasabasının 8 kilometre dışı olduğu ve depremin tüm ülke genelinde hissedildiği bilgisini verdi. Merkez, can kayıpları açısından kırmızı alarm verdi.

USGS'nin yapay zekayla çalışan sistemi ile yapılan tahminde ölü sayısının yüzde 77 oranda en az 1000, yüzde 42 oranda en az 10 bin olabileceğini düşünülüyor.

2010'daki Haiti depreminde 316 bin kişi hayatını kaybetmişti

Dünyada son yüzyıl içinde en fazla ölüme yol açan depremlerden biri 12 Ocak 2010'da Haiti'de yaşandı.

Ülkenin güneyinde meydana gelen 7 büyüklüğündeki depremde resmi rakamlara göre 316 bin kişi hayatını kaybetti, 300 bin kişi yaralandı. Büyük bir yıkıma neden olan deprem sonrası zayıf bir ekonomiye sahip Haiti'de 1,3 milyon kişi evsiz kalmıştı.

Bu paket ile beraber ayrıca;

1- Odaya tescilli firmalar ihtiyaçlarının en az yarısını satın aldıklarında kalan ihtiyaçlar 6 ay süresince demo olarak sağlanabilecektir.

2- Süre sonunda Demo lisanslar liste fiyatı üzerinden aynı indirim oranları ile alınabilecektir.

3- JMO üyelerinin yeni versiyonu kullanabilmeleri için belirlenmiş tarihlerde ücretsiz online Netcad eğitimleri düzenlenecektir.

Protokol, 03/06/2021- 31/12/2021 tarihleri arasında geçerli olacaktır.

Kaynak: www.jmo.org.tr

2017-2018 yılları arasında Sibirya'nın Kuzey Kutbu'na yakın bölgesinde mamut dişi toplayıcıları tarafından bulunan mağara aslanı yavrusu fosilleri üzerinde gerçekleştirilen çalışmada yeni bilgilere ulaşıldı.

Araştırmacılar, radyo karbon tarihleme yöntemi ile yürüttükleri çalışmada Sparta isimli dişi yavrunun en az 28 bin yıl öncesine, Boris adlı erkek yavrunun ise 43 bin yıldan daha eskiye dayandığını keşfetti.

Dişi mağara aslanı yavrusunun, bugüne kadar keşfedilen en iyi korunmuş Buzul Çağı hayvanı olduğu bilgisi verildi.

Araştırmacılar, geçmiş yıllarda keşfedilen bu fosillerin birbirine yakın yerlerde bulunmasından dolayı iki hayvanın kardeş olduğunu düşünmüşlerdi ancak söz konusu çalışma, Sparta ve Boris'in yaşadıkları dönemler arasında yaklaşık 15 bin yıl fark olduğunu gösterdi.

Yavru mağara aslanlarının, Afrika aslanları ile aynı soydan geldiği ve kürk yapılarının çok benzediği ancak mağara aslanlarının kürklerinin daha kalın yapıda olduğu tespit edildi.

650 farklı renk ve desen ile 150 farklı çeşitliliğe sahip Türk doğal taşlarının mimarlar ve tasarımcılar tarafından daha yakından tanınmasını sağlamak amacıyla düzenlenen Endüstriyel ve Mimari Doğal Taş Tasarım Yarışması için geri sayım sürüyor. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB) tarafından bu yıl 10’uncusu gerçekleştirilecek olan yarışma; öğrenci ve profesyonel düzeydeki tasarımcılar, mimarlar ve iç mimarlar ile sektörü buluşturmayı, bu alandaki başarılı tasarımcıları ödüllendirmeyi hedefliyor.

2015 yılında Van Gölü kıyısında bir vatandaş tarafından bulunan, rengi ve yapısıyla farklığı olduğu göze çarpan bu taşın meteorit olduğu belirlendi.

Meteoritten alınan numuneyi inceleyen ABD Ay ve Gezegen Enstitüsü, gerçekleştirdiği kontroller sonucu, meteoriti Uluslararası Meteorit Veri Bülteni'ne işledi ve "Doğuzağaç" ismiyle kayıtlara geçirdi.

İncelenen raporlarda meteoritin içinde demir meteorlar grubuna giren 2 elementten oluştuğu bilgisi verildi.

ABD Jeolojik Araştırmalar Merkezi (USGS), merkez üssü Tual kentinin 180 kilometre kuzeydoğusu olan depremin 5,9 büyüklüğünde olduğunu açıkladı.

Depremin ardından tsunami uyarısı yapılmadı.

Kayseri’de çoban Murat Adıyaman, 2017’de Taşhan Mahallesi’ndeki Yamula Barajı kıyısında keçi otlatırken kemik parçası buldu. Kemik parçalarında yapılan incelemede, fosilin 6 ile 7,5 milyon yıl öncesine ait olduğu belirlendi.

Kayseri’de yürütülen çalışmalarla ilgili bilgi veren Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Okşan Başoğlu, “Yaptığımız kazı çalışmalarındaki lokasyonumuz eski Hırka Mahallesi olarak isimlendirilen bir yer. Baraj yapılması nedeniyle bu köy sular altında kalacak diye köy taşınmış. Geçtiğimiz yıl fosilleri baraj kıyısındaki toprak altında bulmuştuk. Şimdi ise, tüf mağara içerisinde bulduk. Burada bulmamız çok ilginç. Tüfler volkan patlamasının ardından soğuması ile oluşan yapılar. Bu bölgede çok yaygın bulunuyor. Genelde canlılara ait fosilleri yanmış olarak buluyorduk. İlk kez böyle bir fosil var. Son derece ilginç ve heyecan verici. Kazı çalışması ile fosili bulunduğu yerden çıkarıp incelemeye alacağız. Bu 7 ile 10 milyon yıl öncesi olarak nitelendireceğimiz bir fosil" dedi.

Alaska Deprem Merkezi sismolojistlerinden Michael West, 8.2'lik sarsıntının 1965'ten bu yana meydana gelen en büyük deprem olduğunun bilgisini verdi.

Depremin ardından gerçekleşen onlarca artçı depremlerin büyüklükleri ise 6.2 ve 5.6'yı buldu.

Alaska Valisi Mike Dunleavy, Twitter hesabından eyaletin acil durum operasyon merkezinin aktif hale getirildiğini açıkladı.

Tsunami uyarıları kaldırıldı

ABD Tsunami Uyarı Sistemi, depremden dakikalar sonra tsunami uyarısında bulundu. 

Depremden yaklaşık üç saat sonra ABD Ulusal Tsunami Uyarı Merkezi, tsunamiye karşı yapılan tüm uyarıları kaldırdı.

ABD Ulusal Tsunami Uyarı Merkezi'nin yayınladığı haritaya göre, depremin sonucu oluşan dalgalar altı saat içinde Japonya'ya, 15 saat sonra ise Avustralya, Yeni Zelanda ve Peru kıyılarına ulaşacak.

ABD, yeryüzünün en büyük su kütlesi Pasifik Okyanusu'nu boydan boyda kat eden Pasifik Ateş Çemberi fay hattının kıyısında yer alıyor. Dünyadaki depremlerin yaklaşık yüzde 90'ının meydana geldiği hat olan Pasifik Ateş Çemberi, aynı zamanda onlarca aktif volkana da ev sahipliği yapıyor.

Online olarak gerçekleştirilen, 2021 yılında YÖK tarafından ilan edilen üniversite kontenjanları, öğrenci alamayan bölümlerin durumu ile jeoloji mühendisliği eğitimi ders müfredatının gerek ulusal, gerekse de uluslararası gelişmelerde dikkate alınarak içerik ve müfredatının geliştirilmesi konularının ele alındığı toplantıya, Jeoloji Mühendisliği Bölüm Başkanları, Yönetim Kurulu üyeleri ile Bilimsel Teknik Kurul üyeleri katıldı.

Toplantı Eğitim-Eşgüdüm Kurulu Sekretaryasını yürüten Prof. Dr. Cüneyt Şen’in açılış konuşması ile başladı. Şen`in ardından Yönetim Kurulu Başkanı Hüseyin Alan toplantıdan beklentilerini ifade ettikten sonra gündem maddelerine geçildi.

Gündemin birinci sırasında yer alan “2021 yılı YÖK kontenjanlarının değerlendirilmesi” bölümüne geçilmeden önce Kurul sekretaryasını yürüten Prof. Dr. Cüneyt Şen tarafından “2021 yılı üniversite sınav sonuçları, tercihler ve jeoloji mühendisi bölüm kontenjanları” hakkında sunum yapıldı. Daha sonra değerlendirme bölümünde Bölüm Başkanları görüşlerini aktardılar. 

İkinci gündem maddesinde ise jeoloji mühendisliği bölümlerinin ders müfredatı konusunda Bölüm Başkanlarının görüş ve değerlendirmeleri alındıktan sonra Kasım ayı başında yapılması planlan bir sonraki toplantıda sunulmak üzere; öğrenci alamayan bölümlerimizin durumun değerlendirilmesi ile ders müfredatı konularında çalışma yapmak üzere iki ayrı çalışma gurubu kurulmasına ve bir sonraki toplantıda alt çalışma gurupları tarafından hazırlanacak rapor ve değerlendirmelerin kurul üyelerine sunulması kararları alındıktan sonra,  toplantı iyi niyet temennileri ile son buldu.

Turner, keşfedilen fosillerin, 890 milyon yıl önce yaşamış süngerlerin iskeletlerine ait olduğunu belirtti.

Göttingen Üniversitesi Jeobiyoloji Profesörü Joachim Reitner de fosiller ile ilgili yaptığı açıklamasında, "Sünger iskeleti çok karakteristik ve bilinen karşılaştırılabilir benzeri yok." dedi.

Süngerler, yeryüzündeki en eski hayvan türü olarak kabul edilirken şimdiye kadar yapılan bilimsel inceleme verileri bu türe ait en eski bulguların 535 milyon yıl öncesine ait olduğunu gösteriyordu.

Fosil hakkında yapılan araştırmanın sonuçları, Nature dergisinde yayımlandı.

Patlamanın oldukça uzun sürdüğü bilgisi verildi. Kül ve dumanın yanardağın zirvesinin bin metre ötesine kadar yayıldığı ifade edildi.

Volkanik aktivitenin artması nedeniyle yanardağın 5 kilometre yakınlarında bulunulmaması yönünde uyarı yapıldı.

ABD Jeolojik Araştırmalar Merkezi, Sulawesi Adasında meydana gelen depremin 10.7 kilometre derinlikte kaydedildiğini açıkladı.

Depremde, can veya mal kaybı yaşanmadı.

Endonezya Meteoroloji İklim ve Jeofizik Kurumu, 6.2 büyüklüğündeki depremin ardından, bölgede tsunami riski olmadığını belirtti

Yerin 116 kilometre derinliğinde 6.7 büyüklüğünde meydana geldiği belirlenen tektonik depremden 5 dakika sonra da 5,8 büyüklüğünde artçı sarsıntı yaşandığı bilgisi verildi.

Can kaybının yaşanmadığı depremin ardından bölge halkına tsunami uyarısı yapılmadı.

Mart ayından bu yana deprem fırtınasına sahne olan ıssız adalar grubu, bir kez daha sarsıldı. Pasifik Okyanusu üzerindeki dünyanın en büyük fay hattı Pasifik Ateş Çemberi üzerindeki Kermadec Adaları açıklarında 6.1 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi.

Yeni Zelanda'ya bağlı adalar grubundaki sarsıntının merkez üssü, daha kuzeyde yer alan Tonga Adası'na yaklaşık 1000 kilometre mesafede. Deprem, yerin 11 kilometre altında gerçekleşti.

Kermadec Adaları, son dönemde yeryüzündeki en büyük depremlerin görüldüğü nokta olarak biliniyor. Geçtiğimiz Mart ayında 8.1 ve 7.4'le sallanan adalar, sonraki haftalarda yine 7.4 ve 6'lık depremlerle sarsılmıştı. Gerçekleşen 8.1'lik büyük depremin artçı şokları ise 6.1'i bulmuştu.

Avrupa-Akdeniz Sismoloji Merkezi'nin (EMSC) açıkladığı verilere göre deprem yerin 100 kilometre derininde gerçekleşti.

Depremde can ve mal kaybı bildirilmezken tsunami uyarısı da yapılmadı.

17 binden fazla volkanik adadan oluşan Endonezya sık sık şiddetli depremlerle sarsılıyor.

Yanardağın püskürttüğü küller 10 kilometre yüksekliğe ulaştı ve gökyüzünü kül bulutları kapladı.

Etna’nın güneyinde bulunan Catania kenti havaalanının pisti volkanik külle kaplanırken, Sicilya Adası'ndaki uçuşlara bir süreliğine ara verildi. 

3 bin 300 metre yüksekliğindeki Etna Yanardağı'nda son haftalarda başlayan volkanik hareketlilik, can kaybına yol açmadı.

Yetkililer, bu hareketlenmenin ardından yanardağın bulunduğu Taal Gölü'ne kıyısı olan Laurel ve Agoncillo bölgelerinde yaşayan binlerce kişinin tahliye edildiğini bildirdi.

Filipinler Volkanoloji ve Sismoloji Enstitüsü, bölge halkını, yanardağın bulunduğu adadan uzak durmaları konusunda uyardı.

Taal Yanardağı’ndan yüksek buhar ve püskürten külden dolayı alarm seviyesi 3'e çıkarıldı.
Yanardağ Patlaması Nasıl Meydana Gelir?

Yanardağ patlaması oluşumu, magmanın akışkanlığı yüksekse içindeki çözünmüş gazlar kolayca kaçar ve magma yüzeye ulaştığında lav akıntısı şeklinde hareket etmeye başlar. Magmanın akışkanlığı düşükse içinde bulunan gazlar kaçamaz ve artan basıncın etkisiyle magma patlayarak yüzeye çıkar. Bu duruma da yanardağ ya da volkan patlaması adı verilir.

YERMAM’ın Kurucu Üyeleri; Abdülkerim Yörükoğlu, Atiye Tuğrul, Mümin Aydın, Muhammet Emrah Ayaz, Yinal Yağan, Bekir Sıdkı Akkoyunlu, Selami Korkmaz, Yılmaz Özçelik, Muhittin Aslan, Mücella Ersoy ve Murat Erbaş’tır.

YERMAM, 29 Haziran 2021 de, 2.Genel Kurulunu MTA’da gerçekleştirdi. Yapılan çalışmaların değerlendirildiği Genel Kurul’da yeni Yönetim ve Denetim Kurulu üyeleri seçildi.

YERMAM’ın yeni Yönetim Kurulu Başkanı, Prof. Dr. Yılmaz ÖZÇELİK oldu. Yapılan seçim sonucuna göre Yönetim Kurulu Başkan Yardımcılığına Doç. Dr. A. Çağatay DİKMEN, Genel Sekreterliğe Leman Çetiner ve Saymanlığa Fatoş YILDIZHAN seçildi.

Denetim Kurulu Üyeleri ise Sadi CİVELEKOĞLU, Mehmet Oğuz GÜNER ve Yonca YILDIRIM ÇÖRTENLİOĞLU oldu.

Yönetim Kurulu Üyeleri                      Ünvanları                              Mesleği

1)  Prof. Dr. Yılmaz ÖZÇELİK             Başkan                                    Maden Mühendisi

2)  Doç. Dr. A. Çağatay DİKMEN        Başkan Yardımcısı                  Maden Mühendisi

3)  Leman ÇETİNER                           Genel Sekreter                        Jeoloji Mühendisi

4)  Fatoş YILDIZHAN                           Sayman                                   Jeoloji Mühendisi

5)  Nuri CEYHAN                                Üye                                         Jeoloji Mühendisi

6) Dr. Muhammet Emrah AYAZ           Üye                                         Jeoloji Mühendisi

7) Prof. Dr. Abdullah Erhan TERCAN  Üye                                         Maden Mühendisi

8) Suheyl Haşim ÇEVİK                      Üye                                         Maden Mühendisi

9) Şehmus YILDIRIM                          Üye                                         Jeofizik Mühendisi

Denetim Kurulu Üyeleri

Sadi CİVELEKOĞLU                           Üye                                         Maden Mühendisi

Mehmet Oğuz GÜNER                        Üye                                         Maden Mühendisi

Yonca YILDIRIM ÇÖRTENLİOĞLU    Üye                                         Jeoloji Mühendisi

Bu alanda yapılan çalışmalar sayesinde dinozorlar ve kuşlar arasındaki bağlantıyı daha iyi anlamamızı sağlayan fosiller bulunuyor. İncelemeleri süren fosilin kafası tıpkı Tyrannosaurus rex gibi görünen ancak vücudu günümüzün serçelerine ya da sinek kuşlarına benzeyen farklı bir tür olduğu keşfedildi.

Bulunan fosilin boyutları ise, Tyrannosaurus rex kafasına benzeyen kafası 2 cm büyüklüğünde. Fosili ile ilgili çalışmalar yürüten paleontologlar, minik canlının enantiornitinler olarak anılan ve soyları milyonlarca yıl önce tükenmiş bir erken kuş grubuna ait olduğunu düşünüyor. Bu kuş grubu büyük yok oluş esnasında yok olmuş olsa da bazı özellikleri günümüz pek çok kuş türünde de görünüyor.