Finlandiya'da dünyanın ilk nükleer atık mezarlığı hizmete giriyor

Finlandiya, nükleer enerji tarihinde bir dönüm noktasına hazırlanıyor. Ülkenin batısındaki Olkiluoto Adası'nda inşa edilen ve "Onkalo" adı verilen yer altı tesisi, dünyanın ilk kalıcı yüksek seviyeli nükleer atık deposu olarak faaliyete geçmeye hazırlanıyor.

Yaklaşık 430 metre derinlikte, 1,9 milyar yıllık granit kaya tabakasının içine inşa edilen tesis, kullanılmış nükleer yakıt çubuklarını yüz bin yıl boyunca güvenli şekilde izole etmek amacıyla tasarlandı. Finlandiya böylece, nükleer atıkların kalıcı depolanması konusunda dünyada bu aşamaya ulaşan ilk ülke olacak.

Onkalo'nun en dikkat çekici özelliği, insanlık tarihinde bugüne kadar tasarlanmış en uzun ömürlü yapılardan biri olması. Tesise yerleştirilecek atıklar önce dökme demir çekirdekli bakır kapsüllere konulacak, ardından özel bentonit kili ile çevrelenerek kayaçların içine açılan tünellere gömülecek. Çok katmanlı bu sistemin amacı, radyoaktif maddelerin çevreyle temasını en az 100 bin yıl boyunca engellemek.

Uzmanlar, bu sürenin insan uygarlığının yazılı tarihinden onlarca kat daha uzun olduğuna dikkat çekiyor. Karşılaştırma yapmak gerekirse, Mısır piramitleri yaklaşık 4.500 yıllık bir geçmişe sahip. Onkalo ise teorik olarak bunun 20 katından daha uzun bir süre boyunca güvenli kalacak şekilde tasarlandı.

Nükleer yakıt atıkları, enerji üretiminde kullanıldıktan sonra da binlerce yıl boyunca yüksek düzeyde radyasyon yaymaya devam ediyor. Bu nedenle Finlandiya, gelecekteki nesillerin bu atıklarla uğraşmak zorunda kalmaması için kalıcı gömme yöntemini tercih etti. Tesisin önümüzdeki yıllarda atık kabul etmeye başlaması, depolama işlemlerinin ise 2100'lü yılların sonlarına kadar sürmesi bekleniyor. Ardından tüneller tamamen kapatılacak ve tesis mühürlenecek.

Bugün birçok ülke nükleer atıklarını geçici depolarda muhafaza ediyor. Ancak Finlandiya'nın Onkalo projesi, yüksek seviyeli nükleer atıkların kalıcı olarak yer altına gömülmesi konusunda dünyadaki ilk uygulama olacak. İsveç ve Fransa gibi ülkeler benzer projeler üzerinde çalışsa da henüz Finlandiya'nın ulaştığı aşamaya gelmiş değiller.

Uzmanlara göre Onkalo'nun başarısı, gelecekte nükleer enerji kullanan ülkelerin atık yönetimi politikalarını doğrudan etkileyebilir. Ancak bazı bilim insanları, 100 bin yıllık bir süreçte malzeme dayanıklılığı ve jeolojik değişimlerin tamamen öngörülmesinin mümkün olmadığını belirterek projeye temkinli yaklaşıyor.

Finlandiya'nın "sonsuzluk mağarası" olarak da anılan Onkalo tesisi, insanlığın geleceğe bıraktığı en sıra dışı miraslardan biri olmaya aday görünüyor.